ridm@nrct.go.th   ระบบคลังข้อมูลงานวิจัยไทย   รายการโปรดที่คุณเลือกไว้

การพัฒนากระบวนการของการตรวจติดตามทางสิ่งแวดล้อมและสุขภาพและการมีส่วนร่วมของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องและชุมชนกับผลกระทบจากปัญหาสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ กรณีศึกษาจังหวัดพิจิตร

หน่วยงาน สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข

รายละเอียด

ชื่อเรื่อง : การพัฒนากระบวนการของการตรวจติดตามทางสิ่งแวดล้อมและสุขภาพและการมีส่วนร่วมของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องและชุมชนกับผลกระทบจากปัญหาสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ กรณีศึกษาจังหวัดพิจิตร , Development of processes in environmental and health surveillance on organization and community participation based in environmental health impact: a case study of Phichit Province
นักวิจัย : วิสาข์ สุพรรณไพบูลย์ , พวงรัตน์ ขจิตวิชยานุกูล , อาวีระ ภัคมาตร์ , จิรภัทร์ อนันต์ภัทรชัย , ธนพล เพ็ญรัตน์ , ณัฐธิยา สกุลศักดิ์ , พิไลพักต์ ชูมาก , สมนึก แจ่มจำรัส , บุญช่วย จุลบุุตร , ปรัชญา ตระกลรัตน์ , นฤมล นาคมี , กมลรัตน์ สังขรัตน์
คำค้น : การส่งเสริมสุขภาพ , สิ่งแวดล้อมกับสุขภาพ , ปัญหาสิ่งแวดล้อม , ระบบเฝ้าระวัง
หน่วยงาน : สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข
ผู้ร่วมงาน : มหาวิทยาลัยนเรศวร. คณะวิทยาศาสตร์การแพทย์ , มหาวิทยาลัยนเรศวร. คณะวิศวกรรมศาสตร์ , ศูนย์อนามัยสิ่งแวดล้อมภาคที่ 3 พิษณุโลก , มหาวิทยาลัยนเรศวร. คณะวิศวกรรมศาสตร์ , มหาวิทยาลัยนเรศวร. คณะวิศวกรรมศาสตร์ , มหาวิทยาลัยนเรศวร. คณะวิทยาศาสตร์การแพทย์ , มหาวิทยาลัยนเรศวร. คณะวิทยาศาสตร์ , สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดพิจิตร , สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดพิจิตร , ศูนย์อนามัยสิ่งแวดล้อมภาคที่ 3 พิษณุโลก , ศูนย์อนามัยสิ่งแวดล้อมภาคที่ 3 พิษณุโลก , ศูนย์อนามัยที่ 8 นครสวรรค์
ปีพิมพ์ : 2555
อ้างอิง : hs1964 , http://hdl.handle.net/11228/3668 , WA400 ว777ก 2555 , 53-058
ที่มา : -
ความเชี่ยวชาญ : -
ความสัมพันธ์ : -
ขอบเขตของเนื้อหา : -
บทคัดย่อ/คำอธิบาย :

จากการดาเนินกิจกรรมการทาเหมืองแร่ทองคาในจังหวัดพิจิตร ที่มีการเริ่มดาเนินการสารวจตั้งแต่ปี พ.ศ. 2527 โดยบริษัทอัคราไมน์นิ่ง จากัด ได้รับการร้องเรียนจากชุมชนถึงผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ อย่างไรก็ ตามผลกระทบที่เกิดขึ้นดังกล่าว ยังเป็นข้อขัดแย้งระหว่างชุมชนกับผู้ประกอบการเหมือง โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ผลกระทบต่อสุขภาพที่เกิดขึ้นนั้น ยังไม่สามารถที่จะชี้ชัดถึงสาเหตุของผลกระทบได้ ทั้งนี้น่าจะเกิดจากการเฝ้าระวัง ของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องต่อการติดตามตรวจสอบ ในการที่เฝ้าระวังคุณภาพสิ่งแวดล้อมและเฝ้าระวังโรคที่เกิดจาก ผลกระทบสิ่งแวดล้อมต่อสุขภาพอย่างถูกต้องและเป็นระบบ โดยการเฝ้าระวังทางสุขภาพที่ใช้กับพื้นที่ทั่วไปใน ปัจจุบัน อาจไม่สามารถนาไปสู่การแก้ปัญหาทางสุขภาพที่เหมาะสมกับพื้นที่ที่มีปัญหาจากผลกระทบทางสิ่งแวดล้อม ที่แตกต่างกันได้ โดยเฉพาะพื้นที่ที่มีการปนเปื้อนของสารพิษและสิ่งคุกคามทางสุขภาพ การศึกษานี้จึงได้ดาเนินการ เพื่อประเมินผลของสิ่งแวดล้อมที่อาจจะเป็นปัจจัยต่อสาเหตุของผลกระทบต่อสขภาพจากข้อมูลของการตรวจติดตาม คุณภาพสิ่งแวดล้อมในพื้นที่เสี่ยง และนาไปใช้ประเมินผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมที่เป็นปัจจัยเสี่ยงต่อผลกระทบทาง สุขภาพและเพื่อรวบรวมและวิเคราะห์ข้อมูลกฎหมายระเบียบต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับการทาเหมืองแร่ รวมทั้งก่อให้เกิด การพัฒนากระบวนการและเครือข่ายในการเฝ้าระวังและตรวจติดตามคุณภาพสิ่งแวดล้อมและผลกระทบทางสุขภาพ ให้เป็นกระบวนการที่ได้มาของข้อมูลทางสิ่งแวดล้อมที่ถูกต้อง โปร่งใสและน่าเชื่อถือ การรวบรวมข้อมูลด้านสิ่งแวดล้อมจากแหล่งต่างๆ ซึ่งเริ่มมีการจัดเก็บตั้งแต่ปี 2544 ถึงเดือนมกราคม 2555 พบว่าคุณภาพน้า การตรวจสอบคุณภาพน้าจากบ่อสังเกตการณ์ และบ่อน้าใต้ดินบริเวณโดยรอบโครงการ ปรากฏว่าปริมาณไซยาไนด์ไม่เกินค่ามาตรฐานกาหนดและส่วนใหญ่ปริมาณโลหะหนักมีค่าเป็นไปตามมาตรฐาน เว้น แต่บางพารามิเตอร์และบางบ่อที่มีปริมาณโลหะหนักได้แก่ เหล็ก (Fe) แมงกานีส Mn) นิกเกิล (Ni) และสารหนู (As) ไม่เป็นไปตามมาตรฐาน ระดับเสียง มีค่าระดับเสียงสูงสุดเกินกว่าค่ามาตรฐาน ซึ่งการศึกษานี้ได้ดาเนินการ จัดทาข้อมูลโดยใช้ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ (GIS) โดยเป็นข้อมูลที่สามารถนาไปใช้ในการช่วยประเมินสถานการณ์ ของผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ ผลการวิจัยนี้พบว่าประชาชนมีข้อวิตกกังวลเกี่ยวกับผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมจากการดาเนินกิจกรรมเหมือง แร่ทองคาเป็นอย่างมาก โดยประเด็นเหล่านี้ได้แก่ คุณภาพน้าตามแหล่งน้าธรรมชาติ รวมถึงคุณภาพน้าประปา ซึ่งมี ความต้องการให้เกิดกระบวนการเฝ้าระวังอย่างต่อเนื่องทุก 3 เดือน รวมทั้งมีส่วนร่วมในการเก็บตัวอย่างน้าของ หน่วยงานต่างๆ ที่มาเก็บตัวอย่างในพื้นที่ พร้อมทั้งรับทราบผลของการวิเคราะห์คุณภาพน้า การศึกษานี้ได้มีการสร้าง เครือข่าย เพื่อการร่วมสร้างกิจกรรมเพื่อการเฝ้าระวังคุณภาพน้าโดยตัวแทนประชาชน โดยการส่งเสริมให้เกิด เครือข่ายภาคประชาชนในรูปของคณะกรรมการที่ประกอบด้วยผู้มีส่วนได้เสียในทุกภาคส่วน ทั้งภาคประชาชน ภาคเอกชน (ผู้แทนของผู้ประกอบการเหมืองแร่ทองคา ภาคราชการที่เกี่ยวข้อง และนักวิชการจากมหาวิทยาลัย การ ดาเนินการสร้างเครือข่ายความรู้ให้กับชุมชน ทาให้เกิดการสร้างเครือข่ายความรู้ที่ถูกต้องให้กับประชาชน เพื่อร่วมกัน จัดทาโครงการการพัฒนาเครือข่ายความรู้ชุมชนท้องถิ่นเพื่อติดตามตรวจสอบคุณภาพสิ่งแวดล้อมและผลกระทบต่อ สุขภาพขึ้น และสามารถติดตามตรวจสอบคุณภาพสิ่งแวดล้อมและสุขภาวะของประชาชนในท้องถิ่นของตนได้ รวมทั้ง ยังเป็นการพัฒนากระบวนการและเครือข่ายในการเฝ้าระวังและตรวจติดตามคุณภาพสิ่งแวดล้อมที่เป็นปัจจัยเสี่ยงต่อ ผลกระทบทางสุขภาพของประชาชน ให้เป็นกระบวนการที่ได้มาของข้อมูลทางสิ่งแวดล้อมที่ถูกต้อง โปร่งใสและ น่าเชื่อถือ จากปัญหาในพื้นที่ศึกษา ที่การดาเนินกิจกรรมการพัฒนาโครงการนั้นส่งผลทาให้เกิดผลกระทบสิ่งแวดล้อม และผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมนั้นอาจเป็นสาเหตุของผลกระทบต่อสุขภาพต่อประชาชนที่อาศัยในชุมชนรอบๆ เหมือง แร่ทองคา รวมทั้งได้นาไปสู่ประเด็นข้อขัดแย้งระหว่างชุมชนและบริษัท อัคราไมนิ่ง จากัด จนเกิดการฟ้องร้องเพื่อให้ หยุดการสัมปทานกิจกรรมเหมืองแร่ในพื้นที่ด้วย ซึ่งผลจากการศึกษานี้ได้นาไปสู่ข้อค้นพบหลายๆ ประการ และ สามารถที่จะสรุปเป็นประเด็นที่เป็นข้อเสนอแนะ เพื่อเป็นแนวทางแก้ไขในเชิงระบบ ที่สาคัญได้แก่ การจัดการด้านการใช้ประโยชน์จากที่ดินที่ยังขาดประสิทธิภาพทั้งในระดับพื้นที่และระดับประเทศ โดยการขาดการประเมินศักยภาพ ของพื้นที่ในรายละเอียดว่า พื้นที่แต่ละพื้นที่มีศักยภาพและแนวทางในการที่จะใช้พัฒนาศักยภาพการใช้ประโยชน์จาก ที่ดิน ซึ่งเมื่อพิจราณาถึงการเป็นพื้นที่การเกษตรกรรม พื้นที่ดังกล่าวสามารถทาให้ประชาชนใช้พื้นที่เป็นแหล่งงาน ของตนเองในการสร้างรายได้อย่างไม่มีที่สิ้นสุด รวมทั้งการเป็นพื้นที่ที่มีลักษณะเป็นภูเขาหินปูน ซึ่งสามารถพัฒนา เป็นแหล่งท่องเที่ยวในเชิงธรรมชาติควบคู่ไปกับการใช้พื้นที่ในเชิงเกษตรกรรมได้อย่างไม่กระทบที่รุนแรงต่อพื้นที่และ ชุมชน ซึ่งเป็นการพัฒนาที่ชุมชนสามารถอยู่ร่วมได้ และยังสามารถสร้างรายได้เพิ่มให้กับชุมชนและท้องถิ่นในด้าน อื่นๆ อีกด้วย เช่น การผลิตอาหารในราคาที่สูงขึ้น การจ้างงานภาคบริการ และการมีอาชีพเสริมที่เกี่ยวข้องกับธุรกิจ การท่องเที่ยว เป็นต้น นอกจากนี้การดาเนินโครงการของเหมืองแร่ทองคาในพื้นที่ศึกษา ยังขาดการคานึงถึงพื้นที่ที่จะ เป็นพื้นที่กันชน (buffer zone) ในการที่จะสามารถลดผลกระทบที่เกิดขึ้นต่อชุมชน โดยเฉพาะปัญหาเรื่องเหตุ ราคาญทั้งฝุ่นและเสียงดัง ที่เป็นประเด็นที่สาคัญของผลกระทบที่เห็นได้ชัดในพื้นที่ ในกรณีของสาเหตุของผลกระทบทั้งต่อสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ ที่เป็นประเด็นของข้อขัดแย้ง คณะนักวิจัย เสนอแนะว่ากระบวนการทั้ง EIA และ EHIA ควรจะได้รับการทบทวนกระบวนการให้ชัดเจนและเหมาะสมขึ้น เพื่อให้ สามารถเป็นเครื่องมือหรือกระบวนการที่ก่อให้เกิดการปกป้องสิ่งแวดล้อมและการพัฒนาประเทศร่วมกันได้ รวมถึง การคานึงถึงความไม่แน่นอน (uncertainty) ของผลการประเมินและการตรวจติดตามที่ต้องนามาร่วมในการประเมิน ด้วย นอกจากนี้ยังควรจัดให้มีการมีส่วนร่วมของชุมชนในทุกขั้นตอน เพื่อสามารถทาให้กระบวนการเฝ้าระวังทาง สิ่งแวดล้อมเป็นกระบวนการที่โปร่งใสและได้รับการยอมรับจากชุมชนด้วย จากการที่โรคที่เกิดจากการได้รับสารพิษจากสิ่งแวดล้อมส่วนใหญ่นั้นเกิดจากการได้รับสารพิษหรือสิ่งคุกคาม ที่มีลักษณะของการสัมผัสในระดับต่า (low dose exposure) และระยะเวลานาน (long term exposure) จากการ ดาเนินชีวิตประจาวันของชุมชน ทาให้กว่าที่ร่างกายจะแสดงความเป็นพิษนั้นต้องใช้เวลานาน ซึ่งอาจใช้เวลาหลายปี หรือเป็นสิบปี เช่น โรคมะเร็ง เป็นต้น ขณะที่อาการของโรคที่เกิดขึ้นก็อาจไม่สามารถระบุได้อย่างเด่นชัด การศึกษานี้ ชี้ให้เห็นว่าการเฝ้าระวังทางสุขภาพที่ใช้กับพื้นที่ศึกษานั้น ยังเป็นระบบการดาเนินการที่ใช้ในพื้นที่ทั่วไป ซึ่งอาจไม่ สามารถนาไปสู่การแก้ปัญหาทางสุขภาพที่เหมาะสมกับพื้นที่ที่มีปัญหาจากผลกระทบทางสิ่งแวดล้อมที่แตกต่างกันได้ โดยเฉพาะพื้นที่ที่มีการปนเปื้อนของสารพิษและสิ่งคุกคามทางสุขภาพ การเฝ้าระวังทางอนามัยสิ่งแวดล้อมนั้น จาเป็นต้องอาศัยข้อมูลที่เป็นข้อมูลพื้นฐานในการจัดการป้องกันและ แก้ไขผลกระทบได้อย่างรวดเร็วและทันต่อเหตุการณ์ ซึ่งจากการวิเคราะห์สถานการณ์ของข้อมูลทั้งข้อมูลทาง สิ่งแวดล้อมและสุขภาพยังไม่เพียงพอที่จะสามารถสรุปถึงความสัมพันธ์ได้อย่างชัดเจน ทั้งนี้ปัจจัยที่สาคัญของกรณี ปัญหานี้คือ การขาดฐานข้อมูล (database) ด้านอนามัยสิ่งแวดล้อม ที่เป็นการนาเอาข้อมูลทั้งข้อมูลทางสิ่งแวดล้อม ข้อมูลทางสถานการณ์ทางสุขภาพ ข้อมูลประชากร และจัดทาระบบและรูปแบบของการเฝ้าระวังจาเป็นที่จะต้อง คานึงถึงความจาเพาะ (specificity) ของการเฝ้าระวังให้เหมาะสมกับสภาพปัญหาของพื้นที่ให้เป็นระบบฐานข้อมูล เดียวกัน รวมถึงการจัดให้มีการประกันและการควบคุมคุณภาพ (QA/QC) ในทุกขั้นตอนของการดาเนินการเฝ้าระวัง และจัดทาข้อมูล เพื่อที่จะให้ฐานข้อมูลที่ได้เป็นเครื่องมือที่สาคัญของระบบเฝ้าระวังทางอนามัยสิ่งแวดล้อม การศึกษา นี้แสดงให้เห็นถึงรูปแบบของการเฝ้าระวังในลักษณะของเครือข่ายการทางาน โดยการผลักดันในเชิงนโยบายสามารถ เกิดขึ้นได้อย่างชัดเจนในระดับจังหวัดและศูนย์เขตที่รับผิดชอบ ในการที่จะสามารถกาหนดเป็นนโยบายในเชิงรุกได้ อย่างมีประสิทธิภาพ

สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข

According to the survey for gold deposits by the Ministry of Industry of Thailand, it has attracted a private investment for further exploration and development of gold mines. In 1987, several gold mining sites were opened for investment from the private sector including Chatree Gold Mine located in Phichit Province. Mining is a large-scale enterprise that can potentially create a number of negative health impacts. The health effects were concerned after the mine started the operation, the villagers found they suffered from the increased incidents of illness. Therefore, conflicts between the community and mining operation over environmental and health impacts have become increasingly aggressive. The compiled evidence of contamination and filed numerous complaints with authorities and the water quality was tested and found traces of cyanide used in gold extraction, and heavy metals such as arsenic, iron, and manganese in the underground water and tap water. People living near the mine site have suspected to have health effects since the signs and symptoms of acute and chronic illnesses, especially skin rashes were commonly found in children, and dust and noise nuisance. This study focused on the processes undertaken to establish the community participation framework coordinated with environmental and health agencies that could be implemented locally to the identification, collection and analysis of environmental hazard, environmental exposure and health data. The review of environmental and biological monitoring data was performed for computer mapping and revealed that the key point of a cause of conflict is environmental and health data have been collected and analyzed separately with little integration between governmental agencies and community participation. Using the existing environmental data indicates the analysis and mapping difficulties due to the validity and reliability of monitoring data. Biological monitoring for the exposure of toxic contaminants has been carried out a few times only when the complaints and concerns were addressed by the community through the government. The appropriate health surveillance program was not provided to the community affected by mining. Thus, the environmental health surveillance program has been established by the community participating with local and regional government sectors response to environmental, health and industry for the appropriate environmental health surveillance program and long-term financial support. The networking of environmental health surveillance could initiate the community to develop the environmental health surveillance program that could empower the community for health impact assessment. The environmental exposure related to health effects is difficult to identify for the symptoms or diseases, especially chronic diseases due to limitations of biomarker specificity and the various factors involved in symptom or disease endpoints. The linkage of environmental and biological monitoring information such as environmental contaminations, exposure data, and disease reports are needed to support environmental health statuses. In Thailand, very few integration among responsible organizations was found for environment and health working group. In this case, the difficulty of data interpretation for health consequences relating to environmental contaminants resulted from the lack of environmental and health information as well as the data quality used for database entry.The database of environmental and health is an effective tool and the quality of data is required for a good surveillance system. Laboratory quality assurance and quality control (QA/QC) in sampling and analysis are required for the accuracy of the results. The community participation should be involved in all monitoring processes for conflict resolution. This case study indicated that the resources of environmental data for the initiation of a database were mainly from EIA process. The sampling and analysis had been done and sent to laboratory by mining company. Therefore, it should be reconsidered that the monitoring process has to be reorganized and community participation is required in all steps for a clear process. Data on health had been retrieved from the conventional surveillance system used the same database as other areas. Data collected by the number of morbidity and mortality which can be obtained by health information flows from the registry of local health care. It demonstrated that the system is not enough and suitable for the specific area having environmental hazards. It is suggested that a special medical surveillance program is required for to identify the environmental hazard exposure and health status, especially the early stage of the diseases. The appropriate environmental health surveillance is required with well-defined of the parameters for both environmental and biological monitoring program. Indicators for the assessment of environmental quality and contamination must be considered for the specificity including the validation of the methodology. In this case the monitoring of cyanide for environmental monitoring and exposure assessment is also considered for the uncertainty. The networking of environmental health surveillance has been established based on a concept of community participation. The concern issues of environmental health impacts were discussed by community. Due to the limitations of budget and resource, the priority setting was used for the investigation of environmental hazards and exposures. The community was trained for parameter selections, environmental sampling and preservations. The quality laboratory was also introduced for the selection of sample analysis to get the quality data. The outcomes of the surveillance program consist of two sets of mapping, computer database and manual maps, that are used to link the environmental and exposure data. The key persons were trained to input and analyze the information from computer database and it shows an effective tool for the assessment of environmental health status to the community. The manual map is also a surveillance tool that has an advantage over the computer database in the number of people to assess the data because of the limitation of computer skill in most population in the community. The local health organizations and academic intuitions take action in supporting the knowledge, specific skills and budget. The community could have a potential to be as its own environmental health surveillance data center. However, the long-term financial funding is needed to be resolved for the sustainable surveillance.

บรรณานุกรม :
วิสาข์ สุพรรณไพบูลย์ , พวงรัตน์ ขจิตวิชยานุกูล , อาวีระ ภัคมาตร์ , จิรภัทร์ อนันต์ภัทรชัย , ธนพล เพ็ญรัตน์ , ณัฐธิยา สกุลศักดิ์ , พิไลพักต์ ชูมาก , สมนึก แจ่มจำรัส , บุญช่วย จุลบุุตร , ปรัชญา ตระกลรัตน์ , นฤมล นาคมี , กมลรัตน์ สังขรัตน์ . (2555). การพัฒนากระบวนการของการตรวจติดตามทางสิ่งแวดล้อมและสุขภาพและการมีส่วนร่วมของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องและชุมชนกับผลกระทบจากปัญหาสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ กรณีศึกษาจังหวัดพิจิตร.
    นนทบุรี : สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข.
วิสาข์ สุพรรณไพบูลย์ , พวงรัตน์ ขจิตวิชยานุกูล , อาวีระ ภัคมาตร์ , จิรภัทร์ อนันต์ภัทรชัย , ธนพล เพ็ญรัตน์ , ณัฐธิยา สกุลศักดิ์ , พิไลพักต์ ชูมาก , สมนึก แจ่มจำรัส , บุญช่วย จุลบุุตร , ปรัชญา ตระกลรัตน์ , นฤมล นาคมี , กมลรัตน์ สังขรัตน์ . 2555. "การพัฒนากระบวนการของการตรวจติดตามทางสิ่งแวดล้อมและสุขภาพและการมีส่วนร่วมของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องและชุมชนกับผลกระทบจากปัญหาสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ กรณีศึกษาจังหวัดพิจิตร".
    นนทบุรี : สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข.
วิสาข์ สุพรรณไพบูลย์ , พวงรัตน์ ขจิตวิชยานุกูล , อาวีระ ภัคมาตร์ , จิรภัทร์ อนันต์ภัทรชัย , ธนพล เพ็ญรัตน์ , ณัฐธิยา สกุลศักดิ์ , พิไลพักต์ ชูมาก , สมนึก แจ่มจำรัส , บุญช่วย จุลบุุตร , ปรัชญา ตระกลรัตน์ , นฤมล นาคมี , กมลรัตน์ สังขรัตน์ . "การพัฒนากระบวนการของการตรวจติดตามทางสิ่งแวดล้อมและสุขภาพและการมีส่วนร่วมของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องและชุมชนกับผลกระทบจากปัญหาสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ กรณีศึกษาจังหวัดพิจิตร."
    นนทบุรี : สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข, 2555. Print.
วิสาข์ สุพรรณไพบูลย์ , พวงรัตน์ ขจิตวิชยานุกูล , อาวีระ ภัคมาตร์ , จิรภัทร์ อนันต์ภัทรชัย , ธนพล เพ็ญรัตน์ , ณัฐธิยา สกุลศักดิ์ , พิไลพักต์ ชูมาก , สมนึก แจ่มจำรัส , บุญช่วย จุลบุุตร , ปรัชญา ตระกลรัตน์ , นฤมล นาคมี , กมลรัตน์ สังขรัตน์ . การพัฒนากระบวนการของการตรวจติดตามทางสิ่งแวดล้อมและสุขภาพและการมีส่วนร่วมของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องและชุมชนกับผลกระทบจากปัญหาสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ กรณีศึกษาจังหวัดพิจิตร. นนทบุรี : สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข; 2555.