ridm@nrct.go.th   ระบบคลังข้อมูลงานวิจัยไทย   รายการโปรดที่คุณเลือกไว้

การพัฒนาและประเมินชุดตรวจสอบเชื้อวัณโรคจากสิ่งส่งตรวจในระดับห้องปฏิบัติการ โดยอาศัยเทคนิคปฏิกิริยาลูกโซ่ของเอนไซม์โพลิเมอเรส

หน่วยงาน สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ

รายละเอียด

ชื่อเรื่อง : การพัฒนาและประเมินชุดตรวจสอบเชื้อวัณโรคจากสิ่งส่งตรวจในระดับห้องปฏิบัติการ โดยอาศัยเทคนิคปฏิกิริยาลูกโซ่ของเอนไซม์โพลิเมอเรส
นักวิจัย : อังคณา ฉายประเสริฐ , Angkana Chaiprasert
คำค้น : 37 05 0140 , Biological sciences , Clinical medicine , Communicable diseases , Diagnostic reagents and test kits , Mycobacterium tuberculosis , Polymerase chain reaction , ชุดตรวจวินิจฉัยโรคสำเร็จรูป , ปฏิกิริยาลูกโซ่โพลีเมอเรส , วัณโรค , ศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ , สาขาวิศวกรรมศาสตร์และอุตสาหกรรมวิจัย
หน่วยงาน : สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ
ผู้ร่วมงาน : -
ปีพิมพ์ : 2539
อ้างอิง : http://www.nstda.or.th/thairesearch/node/2137
ที่มา : -
ความเชี่ยวชาญ : -
ความสัมพันธ์ : -
ขอบเขตของเนื้อหา : -
บทคัดย่อ/คำอธิบาย :

วัณโรคเป็นปัญหาทางด้านสาธารณสุขของโลก ในแต่ละปีมีผู้ป่วยใหม่ประมาณ 8 ล้านคน และเสียชีวิตประมาณ 3 ล้านคน สถานการณ์ของวัณโรคทั่วโลกมีอัตราผู้ป่วยเพิ่มขึ้น และบางแห่งพบกับปัญหาเชื้อดื้อยา ทำให้อัตราตายของผู้ป่วยกลุ่มนี้เพิ่มสูงขึ้นจนน่าวิตก ในประเทศไทย จากข้อมูลล่าสุดในปี พ.ศ. 2537 พบว่ามีอัตราผู้ป่วย 79 คนต่อประชากรแสนคน แต่เพราะการแพร่ระบาดของ HIV พร้อมทั้งความสัมพันธ์ระหว่าง วัณโรคและผู้ติดเชื้อ HIV คาดว่าในปี พ.ศ. 2543 ประเทศไทยจะมีผู้ป่วยใหม่มากกว่า 120,000 รายต่อปี โดยเป็นผู้ป่วยติดเชื้อ HIV ประมาณ 20,000 คน ผู้ป่วยส่วนใหญ่จะอยู่ในวัยทำงาน การตรวจวินิจฉัยวัณโรคให้ได้รวดเร็ว ถูกต้องแม่นยำ จะมีบทบาทสำคัญในการค้นหาผู้ป่วยใหม่เพื่อเริ่มการรักษาที่ถูกต้องให้ได้ เร็วที่สุดเพื่อตัดวงจรโรค เทคนิคพีซีอาร์เป็นเทคนิคที่ใช้ในการเพิ่มประมาณชิ้นส่วนดีเอ็นเอที่ต้องการ ในหลอดทดลองเป็นแสนหรือล้านเท่าภายในเวลา 3-4 ชั่วโมง วิธีนี้มีการพัฒนาอย่างต่อเนื่องมาหลายปี และถูกนำไปใช้ในการตรวจวินิจฉัยโรคต่าง ๆ หลายโรคการศึกษาจากนักวิจัยหลายกลุ่มแสดงให้เห็นว่า เทคนิคพีซีอาร์ เมื่อนำมาช่วยในการตรวจหาเชื้อวัณโรคจากสิ่งส่งตรวจโดยตรง จะได้ผลภายใน 48 ชั่วโมง และตรวจพบเชื้อได้แม้จะมีปริมาณน้อยกว่า 104 เซลล์/มล. ของสิ่งส่งตรวจ ซึ่งจะตรวจไม่พบโดยวิธีย้อม ในขณะที่ ผลการเพาะเชื้อวัณโรคต้องใช้เวลานานประมาณ 4-6 สัปดาห์ งานวิจัยและพัฒนานี้ได้ทำการทดสอบการใช้เทคนิคพีซีอาร์ในประเทศไทยเพื่อตรวจ หาเชื้อวัณโรคจากสิ่งส่งตรวจชนิดต่าง ๆ โดยตรง โดยทดสอบความจำเพาะและความไวของไพรเมอร์ 3 ชุด ได้แก่ ไพรเมอร์จากยีน 16S rRNA (16SIL-16SIR) ไพรเมอร์จาก IS6110 (IS1-IS2) และไพรเมอร์จาก repetitive sequence KS4 (TPOL- TPOR) เพื่อเพิ่มจำนวนดีเอ็นเอของมัยโคแบคทีเรีย 17 สปีซีส์ 33 สายพันธุ์ แบคทีเรีย 12 สปีชีส์ ยีสต์ 2 สปีชีส์ และดีเอ็นเอจากคน พบว่า ไพรเมอร์ 16SIL-16SIR มีความจำเพาะและความไวดีที่สุด โดยสามารถเพิ่มดีเอ็นเอของเชื้อวัณโรคและกลุ่มก่อวัณโรคแล้วตรวจพบแถบดีเอ็น เอจากการทำเจลอิเล็คโตรฟอเรซิสได้จากดีเอ็นเอเริ่มต้น 100 เฟมโตกรัม หรือเท่ากับดีเอ็นเอจาก 20 เซลล์เมื่อทำ reamplification เมื่อเปรียบเทียบวิธีเตรียมดีเอ็นเอของเชื้อวัณโรคในน้ำเจาะจากช่องเยื่อ หุ้มปอดซึ่งมีเชื้อวัณโรค 10-100,000 เซลล์ 4 วิธี ได้แก่ วิธีต้ม วิธี sonicate วิธีใช้แรงกระแทกจากลูกแก้ว และวิธีใช้เอ็นไซม์พบว่า วิธีใช้แรงกระแทกจากลูกแก้วให้ผลดีกว่าอีก 3 วิธีทั้งในแง่ consistency และ sensitivity วิธีนี้จึงเป็นวิธีที่เลือกเพื่อใช้เตรียมดีเอ็นเอจากสิ่งส่งตรวจชนิดต่าง ๆ ต่อไป แต่อย่างไรก็ตามยังมีความจำเป็นที่จะต้องศึกษาหาวิธีเตรียมดีเอ็นเอจากสิ่ง ส่งตรวจที่ดีกว่าวิธีนี้ ได้ใช้ไพรเมอร์ 16SIL-16SIR ในการทำพีซีอาร์กับดีเอ็นเอจากตัวอย่างส่งตรวจซึ่งเตรียมโดยวิธีใช้ แรงกระแทกจากลูกแก้ว และทำ reamplification กับตัวอย่างส่งตรวจ 10 ชนิด จำนวน 1595 ตัวอย่าง ได้ผลบวก 366 ตัวอย่าง สิ่งส่งตรวจ 4 ชนิด ได้แก่ เสมหะ น้ำเจาะจากช่องเยื่อหุ้มปอด น้ำล้างหลอดลม และน้ำไขสันหลัง สามารถวิเคราะห์ค่าความไวของวิธีพีซีอาร์เปรียบเทียบกับการเพาะเชื้อได้เท่า กับร้อยละ 91.9, 77, 12 และ 36.4 ตามลำดับ ส่วนความจำเป็นเท่ากับร้อยละ 95.4, 83, 96.6 และ 82.5 ตามลำดับ ในการศึกษาพัฒนาชุดตรวจสอบเชื้อวัณโรคจากสิ่งส่งตรวจโดยตรงพร้อมคู่มือการ ใช้ประกอบด้วย ชุดเตรียมดีเอ็นเอ ชุดทำพีซีอาร์ และชุดตรวจหาแถบดีเอ็นเอด้วยเจลอิเล็คโตรฟอเรซิสใช้ทดสอบตัวอย่างส่งตรวจ จำนวน 20 ตัวอย่าง ราคา 4,000 บาท ได้ประเมินการใช้ชุดครวจสอบเชื้อวัณโรคโดยวิธีพีซีอาร์ที่ผลิตขึ้น เปรียบเทียบกับชุดตรวจสอบที่มีจำหน่าย ได้แก่ ชุด AMTDT และ Amplicor TB ตรวจหาเชื้อวัณโรคจากตัวอย่างส่งตรวจ 65 ราย พบว่าได้ผลสอดคล้องกัน 76.2 และ 81.4 เปอร์เซ็นต์ตามลำดับ ชุดตรวจสอบที่พัฒนาขึ้นเหมาะสำหรับใช้ตรวจหาเชื้อวัณโรคในตัวอย่างส่งตรวจ ที่มีปริมาณเชื้อค่อนข้างมาก เช่น เสมหะ และน้ำล้างหลอดลม เช่นเดียวกับชุดตรวจดสอบ AMTDT และ Amplicor TB ซึ่งทางบริษัทผู้ผลิตก็แนะนำให้ใช้ตรวจหาเชื้อวัณโรคในเสมหะเป็นหลักเช่นกัน แต่ไม่เหมาะในการตรวจหาเชื้อวัณโรคในตัวอย่างส่งตรวจที่มีเชื้อปริมาณน้อย เช่น น้ำไขสันหลัง น้ำเจาะจากช่องเยื่อหุ้มปอด เป็นต้น เพราะความไวของวิธียังไม่ดีพอ ชุดตรวจสอบที่พัฒนาขึ้นราคาถูกกว่าที่นำเข้ามาจำหน่ายจากต่างประเทศประมาณ 4-5 เท่า ข้อด้วยของวิธีพีซีอาร์ที่ใช้ในการศึกษานี้ คือ อาจเกิดปัญหาผลบวกปลอมจากการปนเปื้อนด้วยผลผลิตพีซีอาร์ เพราะจำเป็นต้องเปิดหลอดทำ reamplification ซึ่งแก้ไขได้โดยการทำพีซีอาร์ด้วยไพรเมอร์ 2 ชุดในหลอดเดียวกันได้สำเร็จ และจะนำมาใช้ในชุดตรวจสอบต่อไปถ้ามีความต้องการเพื่อผลิต อีกปัญหาที่พบคือ ผลลบปลอมที่เกิดจากมีสารยับยั้งปฏิกิริยาการสร้างสารดีเอ็นเอในตัวอย่างส่ง ตรวจ ซึ่งการเตรียมดีเอ็นเอโดยวิธีใช้แรงกระแทกจากลูกแก้ว ไม่สามารถกำจัดออกได้หมด ถ้าสงสัยว่ามีสารนี้อยู่จะใช้วิธีเจือจางดีเอ็นเอลง 20 ถึง 50 เท่าแล้วจึงทำพีซีอาร์พบว่าแก้ปัญหานี้ได้ส่วนหนึ่ง โดยสรุป วิธีพีซีอาร์สามารถนำมาใช้ตรวจหาเชื้อวัณโรคจากสิ่งส่งตรวจโดยตรงได้ ทราบผลรวดเร็วภายใน 2 วัน และราคาไม่แพง ถ้าผลิตเองภายในประเทศ แต่จะใช้ได้ผลดีเมื่อตรวจหาเชื้อวัณโรคในสิ่งส่งตรวจที่มีเชื้อปริมาณมาก เช่นเสมหะ ถ้าเป็นสิ่งส่งตรวจที่เชื้อน้อยเช่น น้ำไขสันหลัง จะได้ความไวค่อนข้างต่ำ จำเป็นต้องพัฒนาต่อไป

บรรณานุกรม :
อังคณา ฉายประเสริฐ , Angkana Chaiprasert . (2539). การพัฒนาและประเมินชุดตรวจสอบเชื้อวัณโรคจากสิ่งส่งตรวจในระดับห้องปฏิบัติการ โดยอาศัยเทคนิคปฏิกิริยาลูกโซ่ของเอนไซม์โพลิเมอเรส.
    ปทุมธานี : สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ.
อังคณา ฉายประเสริฐ , Angkana Chaiprasert . 2539. "การพัฒนาและประเมินชุดตรวจสอบเชื้อวัณโรคจากสิ่งส่งตรวจในระดับห้องปฏิบัติการ โดยอาศัยเทคนิคปฏิกิริยาลูกโซ่ของเอนไซม์โพลิเมอเรส".
    ปทุมธานี : สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ.
อังคณา ฉายประเสริฐ , Angkana Chaiprasert . "การพัฒนาและประเมินชุดตรวจสอบเชื้อวัณโรคจากสิ่งส่งตรวจในระดับห้องปฏิบัติการ โดยอาศัยเทคนิคปฏิกิริยาลูกโซ่ของเอนไซม์โพลิเมอเรส."
    ปทุมธานี : สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ, 2539. Print.
อังคณา ฉายประเสริฐ , Angkana Chaiprasert . การพัฒนาและประเมินชุดตรวจสอบเชื้อวัณโรคจากสิ่งส่งตรวจในระดับห้องปฏิบัติการ โดยอาศัยเทคนิคปฏิกิริยาลูกโซ่ของเอนไซม์โพลิเมอเรส. ปทุมธานี : สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ; 2539.