ridm@nrct.go.th   ระบบคลังข้อมูลงานวิจัยไทย   รายการโปรดที่คุณเลือกไว้

การพัฒนากระบวนการผลิตไส้เดือนฝอยกำจัดแมลงอย่างง่ายเพื่อถ่ายทอดสู่เกษตรกร

หน่วยงาน สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย

รายละเอียด

ชื่อเรื่อง : การพัฒนากระบวนการผลิตไส้เดือนฝอยกำจัดแมลงอย่างง่ายเพื่อถ่ายทอดสู่เกษตรกร
นักวิจัย : นุชนารถ ตั้งจิตสมคิด
คำค้น : farmer , pilot plant , simple entomopathogenic nematodes production process , Thai entomopathogenic nematode , ไส้เดือนฝอย
หน่วยงาน : สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย
ผู้ร่วมงาน : -
ปีพิมพ์ : 2548
อ้างอิง : http://elibrary.trf.or.th/project_content.asp?PJID=RDG4420017 , http://research.trf.or.th/node/1181
ที่มา : -
ความเชี่ยวชาญ : -
ความสัมพันธ์ : -
ขอบเขตของเนื้อหา : -
บทคัดย่อ/คำอธิบาย :

การคิดค้นกระบวนการเพาะเลี้ยงไส้เดือนฝอยกำจัดแมลง ให้เป็นกรรมวิธีที่ไม่ยุ่งยาก ต้นทุนต่ำ ให้ผลผลิตสูงและยังคงศักยภาพของการเป็นจุลชีพกำจัดแมลง เป็นเทคโนโลยีการผลิตอย่างง่ายที่สามารถนำไปถ่ายทอดสู่เกษตรกรและผู้สนใจผลิตใช้เองหรือจำหน่ายจ่ายแจกเป็นผลิตภัณฑ์ที่นำไปใช้ในสภาพไร่ – นาอย่างมีประสิทธิภาพ ดำเนินงานตั้งแต่เดือนมิถุนายน 2544 ถึงพฤษภาคม 2547 สามารถประดิษฐ์คิดค้นเทคโนโลยีการผลิตไส้เดือนฝอย 2 ระดับคือ 1) เทคโนโลยีระดับเกษตรกรผลิตใช้เอง ซึ่งเป็นกระบวนการเพาะเลี้ยงไส้เดือนฝอยอย่างง่ายในอาหารเทียมชนิดแข็งกึ่งเหลวราคาถูก ที่สามารถขยายปริมาณไส้เดือนฝอยไดสูงและมีศักยภาพในการกำจัดแมลงเทียมได้กับไส้เดือนฝอยที่เพาะเลี้ยงจากแมลงอาศัยโดยตรง กระบวนการเพาะเลี้ยงได้ประดิษฐ์คิดค้น วัสดุอุปกรณ์ที่มี ราคาถูกหาง่าย ได้แก่ ถุงพลาสติกทนร้อนที่ใส่ขดลวดเป็นวงสปริงเพื่อให้ถุงคงรูปร่างเป้นภาชนะบรรจุและใช้อาหารเพาะเลี้ยงสูตรโปรตีนจากไข่ไก่หรือไข่เป็ดผสมน้ำมันหมูและน้ำ ในอัตราส่วน 5 : 2 : 3 นำไปคลุกกับขุยหรือกากเส้นใยมะพร้าวที่ใช้เป็นวัสดุคลุกอาหารแทนการใช้ฟองน้ำสังเคราะห์ โดยใช้น้ำหนักอาหาร 30 กรัมต่อวัสดุคลุกอาหาร 10 กรัม บรรจุใส่ในภาชนะเพาะสวมคอขวดที่ปากถุงและอุดจุกสำลี นำไปอบนึ่งฆ่าเชื้ออาหารด้วยหม้อนึ่งลูกทุ่งที่ได้รับความร้อนจากฟืนหรือแก๊ส อุณหภูมิ 90 – 100 ?ซ ใช้เวลาอบนึ่ง 2 ชม. 30 นาที เมื่ออาหารเย็น ใส่หัวเชื้อไส้เดือนฝอยสายพันธุ์ไทย จำนวน 20,000 ? 5,000 ตัวต่อถุง นำไปตั้งบ่มเพาะที่อุณหภูมิห้องปกติ ( 27 – 30 ?ซ ) เป็นเวลา 10 –15 วัน ได้ผลผลิตไส้เดือนฝอยประมาณ 10 –15 ล้านตัว คิดเป็นต้นทุนการผลิตเท่ากับ 4 บาทต่อถุง หรือเตรียมอาหาร 1 ลิตร ผลิตไส้เดือนฝอยได้ประมาณ 300 – 500 ล้านตัว ต้นทุนเท่ากับ 155 บาท ( รวมค่าอาหาร + วัสดุสิ้นเปลือง + แรงงาน ) สามารถนำไปฉีดพ่นกำจัดแมลงได้ในพื้นที่ 0.5 – 1 ไร่ ขึ้นอยู่กับชนิดและจำนวนของแมลงที่มีการระบาดในแต่ละพืชเทคโนโลยีการผลิตไส้เดือนฝอยระดับเกษตรกร ได้นำไปถ่ายทอดให้กับเกษตรกรและผู้สนใจอื่นๆ รวม 146 ราย โดยการจัดฝึกอบรมฯ ด้วยวิธีการบรรยายให้ความรู้ผ่านสื่อต่างๆ และให้ผู้รับการอบรมฯ ได้ปฏิบัติทุกขั้นตอนของการเพาะเลี้ยงไส้เดือนฝอย รวมทั้งมีโรงเรือนเพาะเลี้ยงไส้เดือนฝอยระดับเกษตรกร ที่จัดแบ่งพื้นที่ให้เป็นสัดส่วนตามกรรมวิธีการผลิตไส้เดือนฝอย เป็นต้นแบบที่แสดงรายละเอียดของวัสดุ – อุปกรณ์ งบลงทุน ต้นทุน ผลผลิตที่ได้ต่อเดือนและผลตอบแทนที่ได้รับ เพื่อให้เกษตรกรและผู้อบรมฯ ได้เข้าใจอย่างชัดเจนและสามารถนำไปปฏิบัติได้ในชุมชนของตนเอง โดยไส้เดือนฝอยที่ผลิตได้เองสามารถนำไปใช้กำจัดแมลงศัตรูพืชในแปลงปลูก ได้แก่ หนอนกระทู้ผัก หนอนกระทู้หอม หนอนเจาะสมอฝ้าย ด้วงกัดกินรากพืช และปลวก เป็นต้น ผลจากการฝึกอบรมฯ มีผู้ผ่านการ อบรมฯ นำไปปฏิบัติจริงจำนวน 16 ราย คิดเป็น 10.97% ของผู้ผ่านการอบรมฯ และ 22 ราย นำไปเผยแพร่สู่บุคคลอื่นๆ จำนวน 2,880 ราย ตลอดจนได้สนับสนุนให้เกิดเครือข่ายเกษตรกรผลิตไส้เดือนฝอยใช้เอง 2 ราย ให้เป็นเกษตรกรนำร่องเพื่อประเมินผลความสำเร็จของเทคโนโลยีฯ และการถ่ายทอด รวมทั้งติดตั้งให้คำแนะนำ – ปรึกษาผู้ผ่านการอบรมฯ อย่างต่อเนื่อง ผลักดันให้เกิดศูนย์เผยแพร่ให้ความรู้ด้านการเพาะเลี้ยงไส้เดือนฝอยใช้เอง จำนวน1 ศูนย์ โดยดำเนินการที่ศูนย์การเรียนรู้ชุมชน ป๋วย อึ้งภากรณ์ จ.ชัยนาท นอกจากนั้น สกว. ร่วมกับ กรมวิชาการเกษตรได้ขายสิทธิ์การผลิตระดับเกษตรกร ให้กับภาคเอกชนนำไปผลิตเป็นการค้า 1 ราย ตลอดจนได้นำเทคโนโลยีการผลิตอย่างง่ายนี้ไปขอจดอนุสิทธิบัตร จากกรมทรัพย์สินทางปัญญา เพื่อคุ้มครองกระบวนการผลิตและปกป้องไส้เดือนฝอยซึ่งเป็นสายพันธุ์ที่แยกได้จากธรรมชาติในประเทศไทยอีกด้วย 2) เทคโนโลยีระดับโรงงานขนาดเล็ก เป็นกรรมวิธีที่มีต้นทุนการผลิตต่ำ ใช้เทคโนโลยีที่ง่าย และสามารถถ่ายทอดสู่ภาคเอกชนผลิตเป็นผลิตภัณฑ์จำหน่ายในเชิงการค้าได้อย่างคุ้มทุน ให้ผลผลิตสูงและยังคงศักยภาพของการเป็นจุลชีพกำจัดแมลง กระบวนการผลิตดังกล่าวมุ่งเน้นใช้วัสดุอุปกรณ์ราคาถูก โดยใช้ไส้เดือนฝอยสายพันธุ์ที่แยกได้ในประเทศ ที่มีคุณสมบัติทนร้อน เพาะเลี้ยงได้ในอาหารเทียม ชนิดแข็งกึ่งเหลว และขยายพันธุ์ได้ดีโดยไม่ต้องเลี้ยงร่วมกับแบคทีเรียในสภาพการเลี้ยงแบบ axenic culture นำมาบ่มเพาะในถังพลาสติกทนร้อน โดยใช้สูตรอาหารที่มีองค์ประกอบของสารอาหารโปรตีนผสมไขมันและน้ำในอัตราส่วน 5 : 2 : 3 นำไปคลุกกับฟองน้ำขนาดลูกเต๋า น้ำหนักอาหาร 250 กรัมต่อฟองน้ำ 15 กรัม บรรจุในถังเพาะขนาด 5 ลิตร จากนั้นนำไปนึ่งฆ่าเชื้ออาหารด้วยหม้อนึ่งไม่มีแรงดันหรือหม้อนึ่งความดันไอ เมื่ออาหารเย็นใส่หัวเชื้อไส้เดือนฝอยที่อัตรา 200,000 ? 50,000 ตัวต่อถัง บ่มเพาะเป็น 8 – 10 วัน ในสภาพอุณหภูมิห้องปกติ ( ไม่เกิน 33 ?ซ ) ไส้เดือยฝอยเจริญเติบโตและขยายพันธุ์ 2 ชั่วอายุ ได้ผลผลิตไส้เดือนฝอยในระยะที่ต้องการ นำไปผ่านกระบวนการแยกล้างผลผลิตให้สะอาดก่อนการบรรจุเป็นผลิตภัณฑ์ในสารอุ้มความชื้นชนิดโพลิเมอร์ ที่สามารถเก็บรักษาได้นาน 90 –120 วัน เทคโนโลยีระดับโรงงานขนาดเล็กนี้ ได้ดำเนินการจัดตั้งเป็นโรงงานต้นแบบแสดงสัดส่วนของพื้นที่การผลิตขนาด 60 ตร.ม. ที่มีกำลังการผลิตในอาหาร 10 ลิตรต่อวัน หรือ 200 ลิตรต่อเดือน ใช้แรงงานจำนวน 4 คน ที่ผ่านการอบรมกระบวนการผลิตจากกรมวิชาการเกษตร คิดเป็ นต้นทุนอาหาร + แรงงาน วัสดุสิ้นเปลืองอื่นๆ เท่ากับ 4,000 บาทต่อวัน หรือ 80,000 บาทต่อเดือน ผลิตเป็นผลิตภัณฑ์ได้เท่ากับ 400 – 600 ซองต่อวัน หรือ 8,000 –12,000 ซองต่อเดือน ( 1 ซอง บรรจุไส้เดือนฝอย 5 ล้านตัว ) ต้นทุนต่อซองเท่ากับ 6.60 – 10.00 บาท สามารถจำหน่ายได้ในราคา 20 บาท/ซอง ผลตอบแทนที่ได้รับหลังหักลบต้นทุน (ไม่รวมค่าการตลาด ) เท่ากับ 80,000 – 160,000 บาทต่อเดือน อย่างไรก็ตามกำลังการผลิตสามารถเพิ่มได้ตามขนาดของพื้นที่การผลิตและจำนวนแรงงาน ข้อมูลต่างๆ เหล่านี้เป็นผลที่ได้จากการวิจัยพัฒนาทดสอบเทคโนโลยีฯ เป็นขั้นตอนอย่างครบวงจร เป็นต้นแบบที่แสดงความเชื่อมั่นให้กับภาคเอกชน ในการตัดสินใจลงทุนผลิตไส้เดือนฝอยในระดับการค้าต่อไป The production of entomopathogenic nematodes for pest control is a non-complex method, at low cost, highly productive, and effective in pest and insect attack. This technology is very efficient, yet very simple that is transferable to farmers and interested individuals who would like to apply for their personal use. Since the beginning of the operation in June 2001 until May 2004, two levels of entomopathogenic nematode technology have been invented: 1) The level in which farmers are able to produce for their own personal use. This is a simple entomopathogenic nematode production process where nematodes are grown on economical artificial semi-solid media. The population of nematodes can increase very rapidly while the organisms maintain highest potential in pest attack and control in comparison with nematodes grown directly on insects' habitats. The growing process requires low-priced and easily found equiment and supplies which are heat resistant plastic bags that contain spiral shaped wires to form a container figure for the bags. The media consists of chicken's or duck's eggs mixed with lard and water in the proportion 5:2:3 respectively, then with dried coconut fibers used instead of artificial fibers. 30 gram proportion of food mixed with 10 grams of dried coconut fibers will be put into the growing bottles each covered with a plastic bag and sealed with cotton wool. Then each bottle will be steamed through country-style steamer fueled by woods or gas at the temperature of 90-100ºC for 2 hours 30 mintue. When the media cools down, 20,000±5,000 extracts of Thai nematodes will be deposited in each and kept at the room temperature(27-30 ºC) for 10-15 days. This method produces approximately 10-15 milloin nematodes at the cost of 4 bath per bag. In other words, 1 liter of food produces 300-500 million nematodes. The total production cost is 155 path (media + wste + labor). These nematodes can be used to attack pests and insects in the area of 0.5-1 rai, depending on pest species and the condition of infested farms. Nematode production technology at farming level is transferred to farmers and other interested entities in total number of 146 people by training sessions and seminars through various media channels. Trainees and participants have on hand experience in growing entomopathogenic nematodes every step of the way. There is also a farming-level production plant that is properly segmented for each operation.It is a model plant that exemplifies and details necessary supplies-equipment, investment cost, production cost, products per month, and revenues in order to create lucid understanding for farmers and participants, so that they can apply the knowledge and use this technology in their own communities. Nematodes produced by farmers themselves can be used to control insects and pests such as Spodoptera exiqua, Spodoptera litura, Heliothis armigera, Scarab beetle, and termite infested in their farms. Only 16 out of 146 trained farmers (10.97%) were able to use the technology for starting their own nematode production and another 22 trained farmers transferred the knowledge from the training course to 2,880 interested people. In addition, a farmers' network has been encouraged for the purpose of nematode production. Two farmers who now produce nematodes for their farms are selected as farming leaders to evaluate the success of the technology and its tranfer, and to constantly provide advice and guidelines to other participants. This practice has therefore driven an establishment of nematode production center located and operated at Puey Eungpakorn learning center in chai Nad province. The Thailand Research Fund in cooperative with the Department of Agriculture has sold a right to a private entity allowing for commercial purposes. Moreover, this simple production technology has obtained a patent from the Department of Intellectual property in order to claim its right in nematode production process and declare nematode species that are naturally extracted in Thailand. 2) The small pilot plant level with low production cost, simple technology transferable to the private sector for commercial purposes. This technology is highly productive and make a full use of microorganisms' potential in pest killng. Such production process aims at low-priced equipment and supplises by using nematode species that are domestically extracted. These nematodes are heat tolerance, can be grown on artificial semi-soild media, and can be massed without bacteria in the condition called axenic culture. Nematodes are grown in a 5 liter plastic tank that is heat resistant. The media consists of protein mixed with fat and water in the proportion 5:2:3 respectively, then mixed with a dice sized sponge in a proportion 250 gram media per 15 gram sponge. The media then is pasteurized through country-style steamer or autoclave. When it cools off, 200,000+50,000 nematodes per tank will be placed and kept for 8-10 days at the room temperature (not over 33ºC). Which is suitable for production of nematode progeny for 2 generations. After such period, nematodes will be as needed, then will be separated and cleaned before packing enclosed with a type of polyment that can hold humidity lasting 90-120 days. This technology level of a small plant is built as a model plant displaying the production process in 60 sq. meter area which is capable of nematode production in the media at the amount of 10 liter per day or 200 liter per month using four trained labors, The total production cost is 4,ooo bath per day or 80,000 bath per month (media + labor + waste) and can provide at least 400-600 packages per day or 8,000-12,000 packages per month (5 million nematodes per package). One package is sold 20 bath (cost 6.60-10.00 bath) and led to the profit excluding the cost of marketing is 80,000-16,000 bath per moth. However, the more production capacity can be adjusted by the more production area and labors. this model is to be taken into consideration for making a decision in taking a further step into commercial levels.

บรรณานุกรม :
นุชนารถ ตั้งจิตสมคิด . (2548). การพัฒนากระบวนการผลิตไส้เดือนฝอยกำจัดแมลงอย่างง่ายเพื่อถ่ายทอดสู่เกษตรกร.
    กรุงเทพมหานคร : สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย.
นุชนารถ ตั้งจิตสมคิด . 2548. "การพัฒนากระบวนการผลิตไส้เดือนฝอยกำจัดแมลงอย่างง่ายเพื่อถ่ายทอดสู่เกษตรกร".
    กรุงเทพมหานคร : สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย.
นุชนารถ ตั้งจิตสมคิด . "การพัฒนากระบวนการผลิตไส้เดือนฝอยกำจัดแมลงอย่างง่ายเพื่อถ่ายทอดสู่เกษตรกร."
    กรุงเทพมหานคร : สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย, 2548. Print.
นุชนารถ ตั้งจิตสมคิด . การพัฒนากระบวนการผลิตไส้เดือนฝอยกำจัดแมลงอย่างง่ายเพื่อถ่ายทอดสู่เกษตรกร. กรุงเทพมหานคร : สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย; 2548.