ridm@nrct.go.th   ระบบคลังข้อมูลงานวิจัยไทย   รายการโปรดที่คุณเลือกไว้

การมีส่วนร่วมของประชาชนในการจัดการป่าชุมชน กรณีศึกษา: ป่าชุมชนโคกขาม ป้อม ตำบลแคนเหนือ อำเภอบ้านไผ่ จังหวัดขอนแก่น

หน่วยงาน ฐานข้อมูลวิทยานิพนธ์ไทย

รายละเอียด

ชื่อเรื่อง : การมีส่วนร่วมของประชาชนในการจัดการป่าชุมชน กรณีศึกษา: ป่าชุมชนโคกขาม ป้อม ตำบลแคนเหนือ อำเภอบ้านไผ่ จังหวัดขอนแก่น
นักวิจัย : สมหมาย เลิศนา
คำค้น : -
หน่วยงาน : ฐานข้อมูลวิทยานิพนธ์ไทย
ผู้ร่วมงาน : -
ปีพิมพ์ : 2544
อ้างอิง : http://www.thaithesis.org/detail.php?id=33485
ที่มา : -
ความเชี่ยวชาญ : -
ความสัมพันธ์ : -
ขอบเขตของเนื้อหา : -
บทคัดย่อ/คำอธิบาย :

การศึกษาเรื่องนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) สภาพป่าชุมชน การบริหาร และการจัดการป่าชุมชน ของคณะกรรมการหมู่บ้าน 2) ลักษณะบางประการทางสังคม และเศรษฐกิจของประชาชนที่มีส่วนร่วม 3) การคาดหวังที่จะได้รับประโยชน์จาก ป่าชุมชนของประชาชนที่มีส่วนร่วม 4) การมีส่วนร่วมในการจัดการป่าชุมชน ปัญหาอุปสรรคและข้อเสนอแนะของประชาชนในการจัดการป่าชุมชน 5) เปรียบเทียบ การมีส่วนร่วมในการจัดการป่าชุมชนของประชาชนที่มีลักษณะพื้นฐานบางประการ ทางสังคมที่แตกต่างกัน โดยใช้การวิจัยเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพเป็นวิธีการ ศึกษา กลุ่มตัวอย่างในการศึกษาเป็นประชาชนและคณะกรรมการหมู่บ้านที่อยู่ รอบๆ ป่าชุมชน จำนวน 3 หมู่บ้าน ที่เข้าร่วมโครงการป่าพื้นบ้านอาหารชุมชน ในปีงบประมาณ 2542 จำนวน 132 ครัวเรือน ซึ่งได้จากการสุ่มเลือกตัวอย่าง แบบหลายขั้นตอน มีแบบสัมภาษณ์และแบบสำรวจสภาพป่าชุมชน เป็นเครื่องมือใน การรวบรวมข้อมูล ข้อมูลเชิงปริมาณวิเคราะห์โดยใช้สถิติ ค่าความถี่ ค่าเฉลี่ย ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน ค่าต่ำสุด ค่าสูงสุด และค่า F-test และทดสอบความแตก ต่างของตัวแปรใช้วิธี Scheffe(+,ข)test ข้อมูลเชิงคุณภาพวิเคราะห์ข้อมูลโดย อาศัยความตรงกันในความหมายของคำถามจากผู้ใช้สัมภาษณ์ นำมาวิเคราะห์ตีความ หมาย รวบรวมเรียบเรียงเป็นผลการศึกษาเชิงคุณภาพ ผลการศึกษามีดังนี้ ป่าชุมชนโคกขามเป็นพื้นที่สาธารณประโยชน์เดิมใช้เป็นที่ฝังศพและเผาศพ มีขนาดพื้นที่ประมาณ 365 ไร่ ชาวบ้านได้ร่วมมือกันดูแลรักษาป่าผืนนี้ไว้ โดยได้จัดตั้งคณะกรรมการป่าชุมชนชื้นมาบริหารและจัดการป่าชุมชน สภาพดิน ป่าชุมชนเป็นดินร่วนปนทราย ดินชั้นล่างเป็นดินลูกรัง พื้นที่รอบ ๆ ป่าชุมชน เป็นที่ลุ่มสลับตอน พรรณไม้ ได้แก่ ไม้เต็ง รัง พลวง ประดู่ มะค่าแต้ หญ้า เพ็ก โจคสัตว์ป่าที่พบ ได้แก่ นกชนิดต่าง ๆ งู กระต่าย แย้ หนู กิ้งก่า อึ่ง กบ เขียด การบริหารและการจัดการป่าชุมชนของคณะกรรมการหมู่บ้าน ด้วยการจัดตั้ง คณะกรรมการป่าชุมชน มีการวางแผนดำเนินการโดยมีการประสานงานกับหน่วยงานที่ เกี่ยวข้อง เพื่อของรับการสนับสนุนกล้าไม้ วัสดุ อุปกรณ์ การรายงานผลการ ปฏิบัติงานซึ่งส่วนใหญ่เป็นหน้าที่ของ อบต. แคนเหนือ ดำเนินการในรูปของ โครงการปลูกป่าชุมชนบ้านแคนเหนือ ดำเนินงานโดยศูนย์พัฒนาหมู่บ้านชนบทผสม ผสานบ้านไผ่(ศูนย์มีชัย) ร่วมกับประชาชนปลูกป่ายูคาลิปตัส จำนวน 65 ไร่ มี รายได้จากการขายไม้แล้นำมาจัดตั้งเป็นกองทุนป่าไม้ เพื่อให้ชาวบ้านกู้ยืม ไปประกอบอาชีพ อีกโครงการหนึ่งคือ โครงการป่าพื้นบ้านอาหารชุมชน ที่มีการ ดำเนินงานร่วมกันระหว่างสำนักงานป่าไม้อำเภอบ้านไผ่ สำนักงานป่าไม้จังหวัด ขอนแก่น สำนักงานป่าไม้เขตขอนแก่น ประชาชนและองค์กรในท้องถิ่น ปลูกพืชผัก พื้นบ้านและต้นไม้อื่น ๆเพื่อเป็นแหล่งอาหารในท้องถิ่นและให้คณะกรรมการ ป่าชุมชนร่วมกับประชาชนทั้ง 3 หมู่บ้าน ร่วมกันดูแลรับผิดชอบโครงการ ประชาชนคาดหวังที่จะได้รับประโยชน์จากป่าชุมชนในระดับมาก 8 เรื่อง ได้แก่ ความคาดหวังให้หมู่บ้านมีชื่อเสียง ปรับปรุงความสัมพันธ์ในชุมชน ให้มีความสามัคคีและช่วยเหลือกันมากขึ้น ใช้ประโยชน์เพื่อเก็บหาของป่า อาหารธรรมชาติ ให้พื้นที่ป่าเป็นแหล่งซับน้ำและต้นน้ำลำธาร เป็นสถานที่ พักผ่อนหย่อนใจและให้ความรู้เกี่ยวกับต้นไม้พื้นเมืองและพืชสมุนไพร ได้รับ การยกย่องเป็นที่ยอมรับนับถือจากคนในหมู่บ้าน ได้รับเงินกู้จากกองทุนป่า ไม้ในหมู่บ้านเพื่อมาประกอบอาชีพ ได้รับการสนับสนุนช่วยเหลือจากหน่วยงาน ของรัฐและเอกชนมาพัฒนาหมู่บ้าน ลักษณะพื้นฐานบางประการทางสังคมและเศรษฐกิจของประชาชนที่เข้าร่วม พบ ว่า ประชาชนส่วนใหญ่หรือร้อยละ 67.4 เป็นชาย มีอายุเฉลี่ย 43.4 ปี แต่ง งานแล้วและอยู่ด้วยกัน จบประถมศึกษาปีที่ 4 มีจำนวนสมาชิกในครัวเรือน เฉลี่ย 5.1 คน ร้อยละ 46.3 มีตำแหน่งเป็นคณะกรรมการหมู่บ้านส่วนใหญ่ร้อย ละ 72.0 ได้รับข้อมูลข่าวสารจากการพูดคุยระหว่างเพื่อนบ้าน ได้รับการสนับ สนุนจากเจ้าหน้าที่ของรัฐและเอกชนในด้านความรู้ในการบริหารและการจัดการ ป่าชุมชน ร้อยละ 59.8 ประกอบอาชีพหลักทำนา ร้อยละ 35.6 ทำไร่เป็นอาชีพรอง ร้อยละ 47.0 มีรายได้ครัวเรือนจากภาคเกษตรที่เป็นเงินสดในรอบปีเฉลี่ย 28, 648.94 บาทต่อปี มีรายได้นอกภาคเกษตรเฉลี่ย 10,443.80 บาทต่อปี มีหนี้สิน เฉลี่ย 49,513.39 บาทต่อครัวเรือน โดยกู้เงินจากธนาคารเพื่อการเกษตรและ สหกรณ์การเกษตร (ธ.ก.ส.) มีขนาดพื้นที่ถือครองเฉลี่ย 20.7 ไร่ การมีส่วนร่วมของประชาชนในกิจกรรมการจัดการป่าชุมชน พบว่า ประชาชน ได้เข้าร่วมเกือบทุกครั้งในการวางแผนจัดการป่าชุมชน การดำเนินการจัดการป่า ชุมชน การติดตามและประเมินผลการจัดการป่าชุมชน ส่วนกิจกรรมการใช้ประโยชน์ จากป่าชุมชนเข้าร่วมเป็นบางครั้ง ปัญหาอุปสรรคจากการมีส่วนร่วมในการจัด การป่าชุมชน พบว่า ประชาชนประสบปัญหาอุปสรรคในระดับมาก คือ ขาดการสนับสนุน ด้านความรู้ การแนะนำ วัสดุ เครื่องมือ เงินทุน จากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง การเปรียบเทียบการมีส่วนร่วมของประชาชนในการจัดการป่าชุมชนจำแนกตาม ลักษณะพื้นฐานบางประการทางสังคมและเศรษฐกิจ พบว่า ประชาชนที่มีจำนวนสมาชิก ในครัวเรือน มากกว่า 7 คน และ 5-6 คน มีส่วนร่วมในการจัดการป่าชุมชนมากกว่า ประชาชนที่มีจำนวนสมาชิกในครัวเรือนไม่เกิน 4 คน ประชาชนที่เป็นคณะกรรมการ หมู่บ้านมีส่วนร่วมในการจัดการป่าชุมชนมากกว่าสมาชิก อบต. ประชาชนที่ได้ รับข่าวสารทางสื่อมวลชนและเอกสารสิ่งพิมพ์ มีส่วนร่วมในการจัดการป่าชุมชน มากกว่าประชาชนที่ได้รับข้อมูลข่าวสารจากการประชุมหรืออบรมจากเจ้าหน้าที่ องค์กรของรัฐและภาคเอกชน ประชาชนที่มีรายได้จากภาคเกษตร 40,0001 บาทขึ้น ไป มีส่วนร่วมในการจัดการป่าชุมชนมากกว่าประชาชนที่มีรายได้ 20,001-40,000 บาท และไม่เกิน 20,000 บาท ประชาชนที่มีขนาดพื้นที่ถือครอง 1-10 ไร่ มี ส่วนร่วมในการจัดการป่าชุมชนมากกว่าประชาชนที่มีพื้นที่ถือครอง 21-30 ไร่ ข้อเสนอแนะจากการศึกษาครั้งนี้ 1) การบริหารและการจัดการป่าชุมชนของ คณะกรรมการหมู่บ้าน คณะกรรมการป่าชุมชนควรวางแผนฟื้นฟูสภาพป่าชุมชนร่วม กับประชาชนปลูกต้นไม้ในป่าชุมชนในวันที่ 12 สิงหาคม ของทุกปี และกำหนดกฎ ระเบียบข้อบังคับในการดูแลรักษาป่าชุมชน กำหนดช่วงระยะเวลาเข้าไปใช้ประ โยชน์จากป่าชุมชน เพื่อให้ป่าชุมชนได้ฟื้นฟูคืนสภาพเดิม มีการสร้างรายได้ จากป่าชุมชนควรรวมกลุ่มในการปลูกพืชแซมในป่าที่ทำรายได้ในระยะสั้นซึ่งเป็น พืชล้มลุก นำผลผลิตไปขายสร้างรายได้เข้ากองทุนป่าไม้ พื้นที่ว่างเปล่าควร ปลูกหญ้าเลี้ยงสัตว์ สระน้ำ 2 แห่งควรเลี้ยงปลา ด้านงบประมาณควรนำเงินกอง ทุนป่าไม้และดอกเบี้ยที่ใช้สมาชิกกู้ยืมมาเป็นกองทุนในการดำเนินการจัดการ ป่าชุมชน 2) ประชาชนคาดหวังที่จะได้รับประโยชน์จากป่าชุมชนในระดับมาก ดัง นั้น ประชาชนต้องร่วมมือร่วมใจฟื้นฟูและพัฒนาสภาพป่าชุมชนอย่างเข้มแข็ง ด้วยความสมัครใจ ปฏิบัติตามกฎระเบียบข้อบังคับป่าชุมชนอย่างเคร่งคัด และ เข้าร่วมกิจกรรมการจัดการป่าชุมชนในทุกขั้นตอน 3) การมีส่วนร่วมในการจัด การป่าชุมชนของประชาชน คณะกรรมการป่าชุมชนควรชักชวนให้ประชาชนมีส่วนร่วม มากขึ้น ด้วยการประชาสัมพันธ์อย่างต่อเนื่อง ให้สามารถมองเห็นผลประโยชน์ จากป่าไม้และจากการเป็นสมาชิกกองทุนป่าไม้ ปัญหาที่ประสบมาก คือ การขาด การสนับสนุนด้านความรู้ การแนะนำ วัสดุอุปกรณ์ เงินทุน จึงควรจัดให้มีเจ้า หน้าที่ที่เกี่ยวข้องมาให้ความรู้ในการบริหารการจัดการป่าชุมชน วัสดุอุป กรณ์ สนับสนุนให้มีการใช้ทรัพยากรในท้องถิ่นให้เกิดประโยชน์สูงสุด ถ้าไม่ เพียงพอให้คณะกรรมการจัดซื้อเป็นของส่วนรวม 4) องค์การบริหารส่วนตำบลควร มีบทบาทมากยิ่งขึ้นในการบริหารและการจัดการป่าชุมชนแห่งนี้

บรรณานุกรม :
สมหมาย เลิศนา . (2544). การมีส่วนร่วมของประชาชนในการจัดการป่าชุมชน กรณีศึกษา: ป่าชุมชนโคกขาม ป้อม ตำบลแคนเหนือ อำเภอบ้านไผ่ จังหวัดขอนแก่น.
    กรุงเทพมหานคร : ฐานข้อมูลวิทยานิพนธ์ไทย.
สมหมาย เลิศนา . 2544. "การมีส่วนร่วมของประชาชนในการจัดการป่าชุมชน กรณีศึกษา: ป่าชุมชนโคกขาม ป้อม ตำบลแคนเหนือ อำเภอบ้านไผ่ จังหวัดขอนแก่น".
    กรุงเทพมหานคร : ฐานข้อมูลวิทยานิพนธ์ไทย.
สมหมาย เลิศนา . "การมีส่วนร่วมของประชาชนในการจัดการป่าชุมชน กรณีศึกษา: ป่าชุมชนโคกขาม ป้อม ตำบลแคนเหนือ อำเภอบ้านไผ่ จังหวัดขอนแก่น."
    กรุงเทพมหานคร : ฐานข้อมูลวิทยานิพนธ์ไทย, 2544. Print.
สมหมาย เลิศนา . การมีส่วนร่วมของประชาชนในการจัดการป่าชุมชน กรณีศึกษา: ป่าชุมชนโคกขาม ป้อม ตำบลแคนเหนือ อำเภอบ้านไผ่ จังหวัดขอนแก่น. กรุงเทพมหานคร : ฐานข้อมูลวิทยานิพนธ์ไทย; 2544.