ridm@nrct.go.th   ระบบคลังข้อมูลงานวิจัยไทย   รายการโปรดที่คุณเลือกไว้

ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ทั้งระบบลุ่มน้ำปากพนัง

หน่วยงาน สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย

รายละเอียด

ชื่อเรื่อง : ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ทั้งระบบลุ่มน้ำปากพนัง
นักวิจัย : สุธีระ ทองขาว
คำค้น : ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ , ลุ่มน้ำปากพนัง
หน่วยงาน : สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย
ผู้ร่วมงาน : -
ปีพิมพ์ : 2551
อ้างอิง : http://elibrary.trf.or.th/project_content.asp?PJID=RDG4840054 , http://research.trf.or.th/node/6674
ที่มา : -
ความเชี่ยวชาญ : -
ความสัมพันธ์ : -
ขอบเขตของเนื้อหา : -
บทคัดย่อ/คำอธิบาย :

การชะล้างพังทลายในลุ่มน้ำปากพนังเกิดจากปัจจัยทางกายภาพและกิจกรรมของมนุษย์ในลุ่มน้ำปากพนังปัจจัยที่ก่อให้เกิดการชะล้างพังทลายที่สำคัญคือ ฝน ซึ่งเป็นปัจจัยที่เริ่มต้นกระบวนการชะล้างพังทลายของดิน ดินที่ถูกชะล้างจะไหลไปตามลำน้ำสายย่อยรวบรวมสู่เส้นทางน้ำสายหลัก ไหลลงสู่อ่าวปากพนังและอ่าวไทยในที่สุด โดยมีกิจกรรมของมนุษย์เป็นปัจจัยเร่ง โดยเฉพาะปัจจัยอันเนื่องมาจากการใช้ประโยชน์ที่ดิน ปริมาณตะกอนดินที่เกิดขึ้นส่งผลกระทบต่อถิ่นที่อยู่อาศัยและความอยู่รอดของสัตว์น้ำอันเป็นแหล่งอาหารที่สำคัญของประชากรในลุ่มน้ำปากพนัง นอกจากนี้ยังส่งผลกระทบโดยตรงต่อประชากรในการนำน้ำในแม่น้ำมาใช้เพื่อการอุปโภคและบริโภค ในการศึกษาครั้งนี้ได้ดำเนินการศึกษาปริมาณตะกอนที่เกิดขึ้นในลุ่มน้ำปากพนัง โดยการประยุกต์ใช้ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ร่วมกับแบบจำลองทางคณิตศาสตร์และการเก็บตัวอย่างในภาคสนาม สำหรับการศึกษาครั้งนี้ทำการศึกษาโดยใช้สมการการสูญเสียดินสากล (USLE) และแบบจำลอง Unit Stream Power-based Erosion Deposition (USPED) เพื่อศึกษาศักยภาพการชะล้างพังทลาย และพื้นที่ที่เกิดการชะล้างพังทลายและการทับถมของตะกอนที่เกิดจากการชะล้างพังทลายตามลำดับ โดยใช้ชุดโปรแกรม ArcGIS และ ERDAS ในการประมวลผล และตรวจสอบโดยการวัดปริมาณตะกอน ความกว้างของทางน้ำ ความลึกของทางน้ำ พื้นที่หน้าตั้ของทางน้ำ และปริมาตรน้ำไหลผ่านเส้นทางน้ำสาขาและเส้นทางน้ำสายหลัก จากการประเมินการสูญเสียดินโดยสมการการสูญเสียดินสากล (Universal Soil Loss Equation, USLE) และแบบจำลอง USPED ในลุ่มน้ำปากพนัง พบว่า จากการประเมินโดยใช้สมการการสูญเสียดินสากล พบว่าศักยภาพการชะล้างพังทลายในระดับรุนแรงมากที่สุด (มากกว่า 20 ตัน/ไร่/ปี) มีพื้นที่ 153.704 ตารางกิโลเมตรรุนแรงมาก (15-20 ตัน/ไร่/ปี) มีพื้นที่ 40.70 ตารางกิโลเมตร รุนแรง (5-15 ตัน/ไร่/ปี) มีพื้นที่ 278.20 ตารางกิโลเมตรปานกลาง (2-5 ตัน/ไร่/ปี) มีพื้นที่ 320.14 ตารางกิโลเมตร และน้อย (0-2 ตัน/ไร่/ปี) มีพื้นที่ 3,201.22 ตารางกิโลเมตรและจากศึกษาการชะล้างพังทลายและการทับถมของตะกอนในพื้นที่ลุ่มน้ำปากพนัง โดยใช้แบบจำลอง Unit Stream Power-based Erosion Deposition (USPED) พบว่ามีพื้นที่ที่เกิดการชะล้างพังทลาย 3,147.15 ตารางกิโลเมตร และพื้นที่ที่เกิดการทับถมของตะกอน 1,078.38 ตารางกิโลเมตร โดยมีปริมาณการสูญเสียดินในลุ่มน้ำปากพนัง 9,391,809.90 ตันต่อปี คิดเป็น 3.76 ตันต่อไร่ต่อปี จากการสำรวจข้อมูลในภาคสนาม ได้ทำการเก็บรวบรวมข้อมูลตะกอนแขวนลอยในน้ำ ตะกอนดินใต้น้ำและปริมาณการไหลของน้ำพร้อมพื้นที่หน้าตัดลำคลองในเส้นทางน้ำชะอวด - ปากพนัง เพื่อนำไปประเมินปริมาณตะกอนที่ไหลตามลำน้ำ พบว่า ดินที่ถูกชะล้างจากพื้นดินนอกจากจะถูกดักไว้ระหว่างทาง ส่วนหนึ่งจะไหลลงสู่แหล่งน้ำ ปริมาณตะกอนในแม่น้ำชะอวด-ปากพนัง มีค่าเฉลี่ยทั้งปี 21.558 มก./ล. โดยมีค่าตั้งแต่ 9.625 - 35.835 มก./ล. โดยความกว้างตลอดแนวแม่น้ำชะอวด-ปากพนัง มีค่าตั้งแต่ 17.44 - 337.91 ม. และมีพื้นที่หน้าตัดตามขวางแม่น้ำจากต้นน้ำถึงท้ายน้ำมีค่าตั้งแต่ 84.65 - 2,486.74 เมตร บริเวณที่มีความกว้างและพื้นที่หน้าตัดขวางของแม่น้ำน้อยจะอยู่บริเวณต้นน้ำ ส่วนบริเวณที่มีความกว้างและพื้นที่หน้าตัดขวางของแม่น้ำมากจะอยู่บริเวณปลายน้ำนอกจากนี้ยังพบว่าปริมาตรการไหลของน้ำจากหน้าตัดหนึ่งสู่อีกหน้าตัดหนึ่งมีเพิ่มและลดสลับกันไป ปริมาตรน้ำที่ระบายออกจากลุ่มน้ำปากพนังผ่านประตูระบายน้ำอุทกวิภาชประสิทธิสามารถระบายได้ 1,500 ลูกบาศก์เมตต่อวินาที และมีการเปิดเพื่อระบายน้ำตามปกติระหว่างเดือนพฤศจิกายนถึงเดือนมกราคม โดยปริมาณตะกอนในมวลน้ำในสถานีเก็บบริเวณประตูระบายน้ำอุทกวิภาชประสิทธิช่วงที่มีการระบายน้ำมีค่าเฉลี่ย 27.42 กิโลกรัมต่อลูกบาศก์เมตร ดังนั้นประตูระบายอุทกวิภาชประสิทธิสามารถระบายตะกอนในมวลน้ำได้ 41,122.50 กิโลกรัมต่อวินาที จากการสำรวจตะกอนดินใต้น้ำ พบว่า บริเวณปลายน้ำเหนือประตูระบายน้ำอุทกวิภาสประสิทธิ จะมีร้อยละสารอินทรีย์มากกว่าตะกอนดินใต้น้ำในอ่าวปากพนัง โดยปริมาณร้อยละสารอินทรีย์ในตะกอนดินใต้น้ำเหนือประตูอุทกวิภาสประสิทธิมีค่าตั้งแต่ 1.70 - 6.26 เปอร์เซ็นต์ (เฉลี่ย 4.12 เปอร์เซ็นต์) ในขณะที่ปริมาณสารอินทรีย์ในตะกอนดินใต้น้ำบริเวณอ่าวปากพนังมีค่าตั้งแต่ 0.76 - 1.54 เปอร์เซ็นต์ (เฉลี่ย 1.26 เปอร์เซ็นต์) ในการจัดการเพื่อป้องกันและลดปริมาณตะกอนที่เกิดจากการชะล้างพังทลายของดินในลุ่มน้ำปากพนังสามารถทำได้โดยให้ความรู้และดูแลการใช้ประโยชน์ที่ดินให้สอดคล้องกับสภาพทางกายภาพของพื้นที่และอาศัยบริหารการปิด-เปิดประตูระบายน้ำโดยการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง

บรรณานุกรม :
สุธีระ ทองขาว . (2551). ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ทั้งระบบลุ่มน้ำปากพนัง.
    กรุงเทพมหานคร : สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย.
สุธีระ ทองขาว . 2551. "ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ทั้งระบบลุ่มน้ำปากพนัง".
    กรุงเทพมหานคร : สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย.
สุธีระ ทองขาว . "ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ทั้งระบบลุ่มน้ำปากพนัง."
    กรุงเทพมหานคร : สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย, 2551. Print.
สุธีระ ทองขาว . ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ทั้งระบบลุ่มน้ำปากพนัง. กรุงเทพมหานคร : สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย; 2551.