ridm@nrct.go.th   ระบบคลังข้อมูลงานวิจัยไทย   รายการโปรดที่คุณเลือกไว้

โครงการวิจัยเชิงปฏิบัติการนักสืบสายลม

หน่วยงาน สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย

รายละเอียด

ชื่อเรื่อง : โครงการวิจัยเชิงปฏิบัติการนักสืบสายลม
นักวิจัย : สรณรัชฎ์ กาญจนะวณิชย์
คำค้น : ความหลากทางชีวภาพในเมือง , คุณภาพอากาศ , สิ่งแวดล้อมศึกษาในเมือง , โลกร้อน , ไลเคน
หน่วยงาน : สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย
ผู้ร่วมงาน : -
ปีพิมพ์ : 2554
อ้างอิง : http://elibrary.trf.or.th/project_content.asp?PJID=RDG5230008 , http://research.trf.or.th/node/5215
ที่มา : -
ความเชี่ยวชาญ : -
ความสัมพันธ์ : -
ขอบเขตของเนื้อหา : -
บทคัดย่อ/คำอธิบาย :

โครงการนักสืบสายลม ของมูลนิธิโลกสีเขียว เป็นงานวิจัยเชิงปฏิบัติการ (Action Research) ที่มีวัตถุประสงค์เพื่อให้ประชาคมเมืองกรุงเทพฯ เกิดความตระหนักต่อความสัมพันธ์ระหว่างการพัฒนาเมืองอย่างยั่งยืนและความหลากหลายทางชีวภาพในเขตเมือง โดยการพัฒนาเครื่องมือและศักยภาพเยาวชน/ประชาคมคนกรุงเทพฯ ให้ร่วมกันสำรวจความหลากหลายของไลเคนในเมือง ซึ่งเป็นตัวบ่งชี้มลภาวะอากาศ เพื่อนำเสนอสถานภาพคุณภาพอากาศของกรุงเทพฯ ต่อสาธารณะ สร้างความตระหนักและกระตุ้นให้ภาครัฐและประชาคม กทม.เร่งรัดแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อม เช่น ปัญหาจากการจราจร โดยรถยนต์ ซึ่งเป็นสาเหตุ ของการปล่อยก๊าซเรือนกระจกถึงร้อยละ 50 ของ กทม. โครงการนักสืบสายสายลม ได้ใช้เวลาวิจัยและพัฒนากระบวนการทั้งสิ้น 18 เดือนโดยดำเนินงานตามขั้นตอนการพัฒนากระบวนการนักสืบสายลม 5 ส่วนด้วยกัน คือ 1) พัฒนาเครื่องมือสำรวจไลเคนคือจัดทำคู่มือสำรวจไลเคนกรุงเทพฯ ตรวจคุณภาพอากาศเมือง เพื่อใช้เป็นเครื่องมือสำรวจคุณภาพอากาศทางชีวภาพในเมือง โดยร่วมกับนักวิชาการด้านไลเคน จากหน่วยวิจัยไลเคน มหาวิทยาลัยรามคำแหง ภาควิชา-ชีววิทยา มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ และผู้เชี่ยวชาญงานสิ่งแวดล้อมศึกษา 2) สร้างบุคลากรอาสาสมัคร จำนวน 30 คน ที่เป็นกำลังหลักในการดำเนินกิจกรรมอบรมและดูแลกลุ่มเป้าหมาย โดยพัฒนาศักยภาพความรู้ ทักษะในการเป็นผู้นำเยาวชนสำรวจไลเคนในเมือง 3) พัฒนาศักยภาพกลุ่มเป้าหมาย คือคุณครูและนักเรียน โครงการทำการฝึกอบรมทักษะและความรู้ในการสำรวจไลเคนแก่ครูและนักเรียนจำนวนกว่า 250 คนจากโรงเรียนในระดับมัธยมศึกษาตอนต้นและมัธยมศึกษาตอนปลายในสังกัดของกรุงเทพมหานคร สังกัด สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.) และสำนักบริหารงานคณะกรรมการส่งเสริมการศึกษาเอกชน (สช.) รวม 51 โรงเรียน รวมถึงกลุ่มตัวแทนพนักงานบริษัทเอกชน กลุ่มบ้านเรียน และกลุ่มเครือข่ายอนุรักษ์อื่นๆ ที่สนใจเข้าร่วมกิจกรรมอีกกว่า 100 คน 4) จัดทำข้อมูลแผนที่ไลเคน-คุณภาพอากาศ หลังจากกลุ่มเป้าหมายผ่านการอบรมสำรวจไลเคนแล้ว ก็แยกย้ายกันออกปฏิบัติการสำรวจหาไลเคนในท้องถิ่น โดยคัดเลือกพื้นที่สีเขียวสาธารณะ ซึ่งประกอบด้วยโรงเรียน วัด สวนสาธารณะ และพื้นที่ส่วนบุคคลที่ได้รับอนุญาตให้เข้าทำการสำรวจ 5) จัดเวทีเผยแพร่ข้อมูลสู่สังคมผ่านสื่อมวลชน เพื่อเผยแพร่ข้อมูลแผนที่ไลเคน-คุณภาพอากาศฉบับภาคประชาชนสู่สังคมพร้อมเปิดประเด็นระดมความคิดหาแนวทางปรับปรุงแก้ไขปัญหาคุณภาพอากาศในเมืองอย่างเป็นรูปธรรม ผลการดำเนินงานวิจัยครั้งนี้ ทางโครงการได้จัดพิมพ์หนังสือ “นักสืบสายลม คู่มือสำรวจไลเคนกรุงเทพฯ ตรวจคุณภาพอากาศเมือง” จำนวน 3,000 เล่ม ได้พัฒนาศักยภาพอาสาสมัครแกนนำนักสืบสายลม เพื่อช่วยเป็นพี่เลี้ยงหลักในการฝึกอบรมกลุ่มเป้าหมาย จำนวน 39 คน ได้ฝึกอบรมกลุ่มเป้าหมายคือครูและเยาวชนจาก 51 โรงเรียน และได้กระจายกำลังออกสำรวจสังคมไลเคนในพื้นที่ทั่วกรุงเทพฯ และบริเวณใกล้เคียงทั้งหมด 214 จุด ในช่วงเวลา 9 เดือน จากเดือนกันยายน 2552 ถึงเดือนพฤษภาคม 2553 พบว่าพื้นที่ประมาณครึ่งหนึ่งของกรุงเทพฯ มีคุณภาพอากาศที่ “แย่” ถึง “แย่มาก” มีแนวโน้มที่จะส่งผลกระทบต่อสุขภาพของประชาชน ส่วนใหญ่เป็นพื้นที่ใจกลางเมือง ทั้งทางฝั่งพระนครและฝั่งธนบุรี หรือบริเวณใกล้ถนนสายหลักที่มีการจราจรรถยนต์คับคั่ง และพื้นที่ชานเมืองที่มีโรงงานจำนวนมาก นอกจากนี้จุดที่พบคุณภาพอากาศ “แย่” ยังกระจายประปรายเป็นหย่อมๆ ตามลักษณะกิจกรรมในท้องถิ่น เช่น บริเวณสนามบิน หรือพื้นที่ติดคลองน้ำเสีย ซึ่งเป็นแหล่งปล่อยก๊าซไข่เน่า หรือไฮโดรเจนซัลไฟด์ อย่างไรก็ตาม โครงการสำรวจพบว่า กรุงเทพฯ ยังมีพื้นที่ที่มีคุณภาพอากาศ “พอใช้” จนถึง “ดีพอใช้” ได้ไม่น้อย ตามพื้นที่เกษตรและสวนผลไม้ ชุมชนริมคลองที่ถนนเข้าไม่ถึงหรือมีการจราจรไม่หนาแน่นมากนัก หลังจากการรวบรวมข้อมูลจากการสำรวจไลเคนเรียบร้อยแล้ว โครงการได้จัดทำแผนที่ “มองคุณภาพอากาศกรุงเทพฯ ผ่านไลเคน 2010” เพื่อแสดงถึงผลการสำรวจไลเคนโดยเครือข่ายนักสืบสายลมมูลนิธิโลกสีเขียว ซึ่งเป็นแผนที่แสดงการประเมินคุณภาพอากาศจากการพบไลเคน โดยโครงการได้ทำการแถลงผลงานวิจัย เปิดตัวแผนที่ไลเคนกับหนังสือคู่มือสำรวจไลเคนกรุงเทพฯ ตรวจคุณภาพอากาศเมืองสู่สาธารณะผ่านสื่อมวลชน ซึ่งได้รับความสนใจอย่างมากจากประชาชน ทั้งในส่วนของหน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้องกับเรื่องการศึกษาและสิ่งแวดล้อม อาทิ สำนักคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.) กองส่งเสริมและเผยแพร่ กรมส่ง-เสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อม สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ หรือภาคเอกชนอาทิ บริษัท ปตท.จำกัด (มหาชน) โรงเรียนเอกชน และโรงเรียนนานาชาติ ซึ่งโครงการจะได้ขยายผลสู่วงกว้างและนำบทสรุป บทวิเคราะห์ต่างๆ ที่ได้จากงานวิจัย เป็นข้อมูลพื้นฐานในการเปิดประเด็นอภิปรายแนวทางแก้ปัญหาคุณภาพอากาศต่อไป

บรรณานุกรม :
สรณรัชฎ์ กาญจนะวณิชย์ . (2554). โครงการวิจัยเชิงปฏิบัติการนักสืบสายลม.
    กรุงเทพมหานคร : สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย.
สรณรัชฎ์ กาญจนะวณิชย์ . 2554. "โครงการวิจัยเชิงปฏิบัติการนักสืบสายลม".
    กรุงเทพมหานคร : สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย.
สรณรัชฎ์ กาญจนะวณิชย์ . "โครงการวิจัยเชิงปฏิบัติการนักสืบสายลม."
    กรุงเทพมหานคร : สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย, 2554. Print.
สรณรัชฎ์ กาญจนะวณิชย์ . โครงการวิจัยเชิงปฏิบัติการนักสืบสายลม. กรุงเทพมหานคร : สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย; 2554.