ridm@nrct.go.th   ระบบคลังข้อมูลงานวิจัยไทย   รายการโปรดที่คุณเลือกไว้

แหล่งการเรียนรู้ชุมชนรอบกว๊านพะเยา

หน่วยงาน สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย

รายละเอียด

ชื่อเรื่อง : แหล่งการเรียนรู้ชุมชนรอบกว๊านพะเยา
นักวิจัย : ประกอบศิริ ภักดีพินิจ
คำค้น : ข้าวไร่ , ดัชนีความคล้ายคลึง , ระยะเวลาปล่อยทิ้งร้าง , เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าสาละวิน , ไร่หมุนเวียน
หน่วยงาน : สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย
ผู้ร่วมงาน : -
ปีพิมพ์ : 2553
อ้างอิง : http://elibrary.trf.or.th/project_content.asp?PJID=RDG51O0006 , http://research.trf.or.th/node/5168
ที่มา : -
ความเชี่ยวชาญ : -
ความสัมพันธ์ : -
ขอบเขตของเนื้อหา : -
บทคัดย่อ/คำอธิบาย :

โครงการ การศึกษารอบการทำไร่หมุนเวียนที่เหมาะสมต่อระบบนิเวศป่าไม้และ ผลผลิตทางเกษตร ใน อ. แม่สะเรียง จ. แม่ฮ่องสอน ดำเนินการศึกษาวิจัยในพื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าสาละวิน ที่หมู่บ้านห้วยโป่ง ต.เสาหิน อ.แม่สะเรียง จ.แม่ฮ่องสอน ระหว่างเดือน มีนาคม 2552 – กุมภาพันธ์ 2553 โดยมีแนวคิดจากปัญหาการทำไร่หมุนเวียนในพื้นที่ต้นน้ำหรือพื้นที่อนุรักษ์ของประเทศในปัจจุบัน ได้ส่งผลกระทบโดยตรงต่อระบบนิเวศและความหลากหลายทางชีวภาพ หากไม่หาทางแก้ไขจะทำให้เกิดวิกฤติต่อการดำรงชีวิตของประชาชน โครงการศึกษาวิจัยนี้เป็นโครงการที่ต้องการศึกษาความเหมาะสมของรอบการทำไร่หมุนเวียนต่อระบบนิเวศป่าไม้และผลผลิตทางเกษตรในสถานการณ์ปัจจุบัน เนื่องจากขณะนี้หลายฝ่ายยังไม่สามารถแก้ไขปัญหาการใช้พื้นที่ต้นน้ำเพื่อทำไร่หมุนเวียนให้สำเร็จได้ในอนาคตอันใกล้ การศึกษาวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ 1. สำรวจและศึกษาระบบนิเวศในส่วนของโครงสร้างทางสังคมพืชและสัตว์ป่า เพื่ออธิบายกระบวนการเปลี่ยนแปลงแทนที่ทุติยภูมิและเปรียบเทียบความหลากหลายทางชีวภาพในพื้นที่ไร่หมุนเวียนที่ถูกปล่อยทิ้งให้เป็นไร่เหล่าในระยะต่าง ๆ 2. ศึกษาความสัมพันธ์ของไร่เหล่าในระยะเวลาต่าง ๆ ที่มีต่อความอุดมสมบูรณ์ของดินและผลผลิตทางเกษตร และ 3. ศึกษารอบการทำไร่หมุนเวียนที่เหมาะสมโดยวิธีการประเมินด้านระบบนิเวศในส่วนของโครงสร้างทางสังคมพืชและสัตว์ ได้แก่ กระบวนการเปลี่ยนแปลงแทนที่ ความหลากหลายทางชีวภาพ ความอุดมสมบูรณ์ของดิน และผลผลิตทางเกษตร วิธีการศึกษาวิจัยครั้งนี้ ทำการทดลองและเก็บข้อมูลในพื้นที่ไร่หมุนเวียนตั้งแต่ปีที่ 1-7 โดยสำรวจข้อมูลและศึกษาเปรียบเทียบความสัมพันธ์ของกระบวนการเปลี่ยนแปลงทางโครงสร้างของสังคมพืชและสัตว์ป่า ทำการศึกษารอบการทำไร่หมุนเวียนที่เหมาะสม บนพื้นฐานของความสัมพันธ์ของไร่เหล่าระยะเวลาต่าง ๆ กับความอุดมสมบูรณ์ของดินและผลผลิตทางเกษตร(ข้าวไร่) เพื่ออธิบายความสัมพันธ์ระหว่างระยะเวลาของไร่หมุนเวียนกับความอุดมสมบูรณ์ของดินและผลผลิตข้าวไร่ที่ได้จากการทดลองปลูกในพื้นที่ไร่หมุนเวียน ผลการศึกษาวิจัยพบว่า ค่าดัชนีความคล้ายคลึงของโครงสร้างของพืชในไร่หมุนเวียนปีที่ 3-7 เปรียบเทียบกับป่าธรรมชาติที่ระดับความสูง 340 MSL. พบว่า แปลงไร่หมุนเวียนปีที่ 4 มีค่าดัชนีความคล้ายคลึงกับป่าธรรมชาติมากที่สุด ร้อยละ 56.27 (ไม้ต้น) และ 73.76 (ไม้ต้นและไม้หนุ่ม) รองลงมาคือไร่หมุนเวียนปีที่ 6 มีค่าดัชนีความคล้ายคลึงร้อยละ 53.68 (ไม้ต้น) และ 48.58 (ไม้ต้นและไม้หนุ่ม) โดยที่ไร่หมุนเวียนปีที่ 3 มีค่าดัชนีความคล้ายคลึงกับป่าธรรมชาติน้อยที่สุดที่ ร้อยละ 8.66 (ไม้ต้น) และ 11.30 (ไม้ต้นและไม้หนุ่ม) ส่วนผลการสำรวจสัตว์ป่าในแปลงไร่หมุนเวียนปีที่ 1-7 ระหว่างเดือนเมษายน – กันยายน 2552 รวมเป็นระยะเวลา 6 เดือน พบสัตว์ป่าทั้งหมดรวม 85 ชนิด จำนวน 807 ตัว จำแนกอยู่ใน 50 วงศ์ 66 สกุล โดยเดือนกรกฎาคม พบสัตว์ป่ามากที่สุดในไร่หมุนเวียนปีที่ 5 จำนวน 16 ชนิด รวม 30 ตัว มีค่าความหลากหลายสูงที่สุดที่ 2.6557 จากผลการศึกษาพบว่าไร่หมุนเวียนรอบปีสูงๆแนวโน้มจะพบสัตว์ป่ามากขึ้น เช่นพื้นที่ไร่หมุนเวียนปีที่ 3,4,6,7 พบสัตว์ป่าโดยเฉพาะกลุ่มสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมเข้าไปใช้พื้นที่มาก ส่วนสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกพบเข้าไปใช้พื้นที่แปลงไร่หมุนเวียนปีที่ 6,7 สัตว์เลื้อยคลานพบมากในไร่หมุนเวียนปีที่ 5,6 สำหรับสัตว์ป่าที่พบมากที่สุดเป็นกลุ่มนก ส่วนใหญ่เป็นกลุ่มนกกินแมลง (Insectivorous) สำหรับค่าความอุดมสมบูรณ์ของดินในพื้นที่ไร่หมุนเวียนปีที่ 1-7 และค่าความอุดมสมบูรณ์ของดินในแปลงทดลองปลูกข้าวในไร่หมุนเวียนปีที่ 2-7 พบว่า ระดับความอุดมสมบูรณ์ของดิน ตามเกณฑ์ของกรมพัฒนาที่ดิน มีค่าใกล้เคียงกัน คือ อยู่ในระดับปานกลาง โดยรอบหมุนเวียนที่ 4 ปริมาณธาตุอาหารที่จำเป็นต่อการเจริญเติบโตของพืช ปริมาณอินทรียวัตถุ และค่าการแลกเปลี่ยนประจุบวกในดิน เริ่มฟื้นกลับคืนมา ผลผลิตข้าวไร่ที่ปลูกในพื้นที่ไร่หมุนเวียนอายุ 3 ปีมีความแตกต่างจากผลผลิตข้าวที่ปลูกได้ในพื้นที่ไร่หมุนเวียนอายุ 2, 4, 5, 6, และ 7 ปีอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ(One way Anova F:70163, df 5.23, P<0.01) โดยผลผลิตข้าวไร่ที่ปลูกในพื้นที่ไร่หมุนเวียนอายุ 3 ปีได้ผลผลิตมากที่สุด คือ 447.24 กก./ไร่ และรอบการทำไร่หมุนเวียนปีที่ 2, 4, 5, 6 และ 7 ให้ผลผลิตต่อไร่ในปริมาณที่ไม่มีความแตกต่างกันทางสถิติ แสดงว่า ปริมาณของผลผลิตข้าวไร่ไม่ได้ขึ้นอยู่กับรอบปีไร่หมุนเวียน แต่ขึ้นอยู่กับระบบการจัดการในไร่หมุนเวียน สรุปผลการศึกษาวิจัย จากการวิเคราะห์ข้อมูลความอุดมสมบูรณ์ของดิน ดัชนีการเก็บเกี่ยวพืชผลทางการเกษตร รวมทั้งโครงสร้างทางนิเวศทั้งพืชและสัตว์ป่าในพื้นที่ไร่หมุนระยะเวลาปีที่ 1-7 ผู้วิจัยจึงแนะนำว่ารอบปีการทำไร่หมุนเวียนที่เหมาะสมต่อระบบนิเวศป่าไม้คือรอบหมุนเวียนปีที่ 4

บรรณานุกรม :
ประกอบศิริ ภักดีพินิจ . (2553). แหล่งการเรียนรู้ชุมชนรอบกว๊านพะเยา.
    กรุงเทพมหานคร : สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย.
ประกอบศิริ ภักดีพินิจ . 2553. "แหล่งการเรียนรู้ชุมชนรอบกว๊านพะเยา".
    กรุงเทพมหานคร : สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย.
ประกอบศิริ ภักดีพินิจ . "แหล่งการเรียนรู้ชุมชนรอบกว๊านพะเยา."
    กรุงเทพมหานคร : สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย, 2553. Print.
ประกอบศิริ ภักดีพินิจ . แหล่งการเรียนรู้ชุมชนรอบกว๊านพะเยา. กรุงเทพมหานคร : สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย; 2553.