ridm@nrct.go.th   ระบบคลังข้อมูลงานวิจัยไทย   รายการโปรดที่คุณเลือกไว้

การวิจัยและพัฒนาการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตและรักษาคุณภาพเมล็ดพันธุ์ข้าว

หน่วยงาน กรมการข้าว

รายละเอียด

ชื่อเรื่อง : การวิจัยและพัฒนาการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตและรักษาคุณภาพเมล็ดพันธุ์ข้าว
นักวิจัย : อัญชลี ประเสริฐศักดิ์ , พรทิพย์ ถาวงค์ , สุรพล จัตุพร , อรสา วงษ์เกษม , สมมาตร จงวนิช
คำค้น : Rice , Seed , Seed Production , Seed Quality , Seed Storage , Genotypic variation , Seed deterioration
หน่วยงาน : กรมการข้าว
ผู้ร่วมงาน : -
ปีพิมพ์ : 2556
อ้างอิง : -
ที่มา : -
ความเชี่ยวชาญ : -
ความสัมพันธ์ : -
ขอบเขตของเนื้อหา : -
บทคัดย่อ/คำอธิบาย :

แผนงานวิจัยนี้มี วัตถุประสงค์เพื่อ เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวทั้งในแต่ละชั้นของเมล็ด พันธุ์และกลุ่มเกษตรกร ให้ได้คุณภาพและปริมาณมากขึ้น ตลอดจนหาวิธีการรักษาคุณภาพเมล็ดพันธุ์ให้คง คุณภาพตามมาตรฐาน ประกอบด้วย 4 โครงการวิจัย คือ (1) อิทธิพลของสภาพแวดล้อมต่อความแปรปรวน ของลักษณะประจ าพันธุ์ (2) การลดการปนของข้าวเจ้าในการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวเหนียว (3) การเพิ่ม ประสิทธิภาพการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวของกลุ่มเกษตรกรแบบมีส่วนร่วม และ (4) การชะลอการเสื่อมคุณภาพ ของเมล็ดพันธุ์ข้าว การศึกษาอิทธิพลของวันปลูกต่อความแปรปรวนของลักษณะประจ าพันธุ์ของข้าวไวต่อช่วงแสง และ ไม่ไวต่อช่วงบางพันธุ์ ด าเนินการในศูนย์วิจัยข้าว วางแผนการทดลองแบบ Split plot in RCB มี 3 ซ้ า พันธุ์ ข้าวไวต่อช่วงแสงจ านวน 4 พันธุ์ได้แก่ ขาวดอกมะลิ 105 กข45 กข6 และ กข12 ประกอบด้วย 5 ระยะช่วง ปลูก ได้แก่ พฤษภาคม มิถุนายน กรกฎาคม สิงหาคม และ กันยายน โดยตกกล้าทุกวันที่ 5 และปักด าทุก วันที่ 25 ของเดือน พันธุ์ข้าวไม่ไวต่อช่วงแสง จ านวน 4 พันธุ์ ได้แก่ พันธุ์ปทุมธานี 1 พิษณุโลก 2 กข31 และกข41 ประกอบด้วย 4 ช่วงปลูก ได้แก่ 5 มกราคม 5 เมษายน 5 กรกฎาคม และ 5 ตุลาคม ปี2554- 2556 ใช้เมล็ดพันธุ์คัดจากแหล่งเดียวกัน การปักด าใช้ต้นกล้าอายุ 25 วัน ปักด าจ านวน 1 ต้นต่อกอ และใช้ ระยะปักด า 25x25 เซนติเมตร เก็บบันทึกข้อมูล ลักษณะประจ าพันธุ์บางลักษณะที่ส าคัญ ได้แก่ ความสูง วัน ออกดอก อายุเก็บเกี่ยว ผลผลิตและองค์ประกอบผลผลิต ระยะพักตัว น้ าหนัก ข้าวเปลือก 1,000 เมล็ด ขนาดเมล็ด อายุการเก็บรักษา และสภาพอากาศ พบว่า วันปลูกมีผลต่อลักษณะความสูง วันออกดอก อายุ เก็บเกี่ยว ผลผลิต น้ าหนัก 1,000 เมล็ด ขนาดเมล็ด และอายุการเก็บรักษาของข้าวพันธุ์ไวต่อช่วงแสง และมี ผลให้ลักษณะประจ าพันธุ์ของข้าวทั้ง 4 พันธุ์มีความแปรปรวน วันปลูกที่เหมาะสมส าหรับปลูกข้าวทั้ง 4 พันธุ์ คือเดือน มิถุนายนถึงกรกฎาคม วันปลูกหลังจากนี้ผลผลิตจะลดลง ความยาวช่อลดลง เปอร์เซ็นต์เมล็ดลีบ สูงขึ้น ค่าเฉลี่ยน้ าหนัก 1000 เมล็ด และขนาดเมล็ดลดลง ดังนั้นในการก าหนดลักษณะประจ าพันธุ์บางอย่างที่ จัดเป็นมาตรฐานพันธุ์ ของข้าวไวต่อช่วงแสง ควรก าหนดวันปลูกที่ชัดเจน เพื่อประกอบค าแนะน าที่ถูกต้อง ส าหรับ กข45 แม้จะเป็นพันธุ์แนะน าในพื้นที่ข้าวขึ้นน้ า ข้าวทนน้ าลึกในเขตปราจีนบุรีและพื้นที่ใกล้เคียง แต่ สามารถปลูกได้ดีในพื้นที่อื่นเช่นกัน การปลูกพันธุ์ข้าวไม่ไวต่อช่วงแสงในเดือนต่างๆ ที่มีอุณหภูมิและช่วงแสง ที่ต่างกัน จะมีผลต่อลักษณะประจ าพันธุ์ ทั้งความสูง วันออกดอก น้ าหนักเมล็ด ขนาดเมล็ด ไม่มากนัก อย่างไรก็ตามข้าวที่ปลูกในเดือนเมษายน ให้ผลผลิตสูงที่สุด ความยาวช่อมากที่สุด และมีแนวโน้มให้ เปอร์เซ็นต์เมล็ดลีบน้อยที่สุด การลดการปนของข้าวเจ้าในการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวเหนียว ด าเนินการศึกษา (1) การเกิดข้าวเจ้าใน เมล็ดพันธุ์ข้าวเหนียวพันธุ์ กข 6 (2) าระดับการติดสีของข้าวเหนียวพันธุ์กข 6 หลังจากการผสมข้ามกับขาว ดอกมะลิ 105 (3) ระยะห่างที่เหมาะสมในการป้องกันการผสมข้ามระหว่างข้าวเจ้าและข้าวเหนียว (4) การ พัฒนาวิธีการตรวจสอบเมล็ดพันธุ์คัดข้าวเหนียวบริสุทธิ์ และ (5) ศึกษาระดับการปนของข้าวเจ้าในแปลงข้าว เหนียวหลังจากใช้เมล็ดพันธุ์คัดบริสุทธิ์ พบว่า สาเหตุในการเกิดข้าวเจ้าปนในข้าวเหนียว กข6 เกิดจากการ ผสมข้ามกับขาวดอกมะลิ 105 ส่วนการแยกข้าวเจ้าปนจากข้าวเหนียวให้ชัดเจนต้องย้อมด้วยสารละลาย ii ไอโอดีนเข้มข้น 0.1 เปอร์เซ็นต์ การปลูกข้าวเหนียว กข6 ต้องมีระยะห่างจากข้าวเจ้าขาวดอกมะลิ 105 อย่าง น้อย 3 เมตร เพื่อป้องกันการผสมข้าม ซึ่งส่งผลให้เกิดข้าวเจ้าปนมากขึ้น วิธีการตรวจสอบรวงข้าวเหนียวก่อน การตกกล้าข้าวพันธุ์คัด นอกจากการบดโคน กลางและปลายรวง หรือการสุ่มกะเทาะ ควรใช้วิธีการย้อมด้วย สารละลายไอโอดีนร่วมด้วย การผลิตเมล็ดพันธุ์จากพันธุ์คัด พันธุ์หลัก และพันธุ์ขยาย หากไม่มีการควบคุมจะ ท าให้เกิดข้าวเจ้าปน เมล็ดพันธุ์ไม่ผ่านมาตรฐาน ต้องเปลี่ยนพันธุ์ทุกปี การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวของกลุ่มเกษตรกรแบบมีส่วนร่วม ประกอบด้วย 3 กรรมวิธีคือ วิธีการผลิตเมล็ดพันธุ์ที่ผ่านการมีส่วนร่วมของกลุ่มเกษตรกร วิธีการผลิตตามค าแนะน าของ กรมการข้าว และวิธีการผลิตที่เกษตรกรปฏิบัติอยู่เดิม พบว่า วิธีการผลิตเมล็ดพันธุ์ที่ผ่านการมีส่วนร่วมของ กลุ่มเกษตรกรที่ให้คุณภาพเมล็ดพันธุ์ทัดเทียมกับวิธีการผลิตตามค าแนะน าของกรมการข้าวและมีต้นทุนไม่สูง กว่าวิธีการผลิตที่เกษตรกรปฏิบัติอยู่เดิม เหมาะที่จะน าไปขยายผลให้เกษตรกรต่อไป ด้านการชะลอการเสื่อมคุณภาพของเมล็ดพันธุ์ข้าว พบว่าการใช้เม็ดดูดความชื้นซีโอไลท์ (drying bead) สามารถลดความชื้นเมล็ดพันธุ์ข้าวให้ต่ ากว่า 6% เป็นทางเลือกหนึ่งในการเก็บรักษาเมล็ดพันธุ์ข้าวแบบ ประหยัดพลังงาน นอกจากนี้การเก็บรักษาเมล็ดพันธุ์ข้าวแบบปิดสนิท ใน super bag สามารถเก็บรักษาเมล็ด พันธุ์ได้นาน 24 เดือนในสภาพที่ไม่ควบคุมอุณหภูมิ การใช้ว่านน้ าคลุกเมล็ดพันธุ์ข้าวมีแนวโน้มในการป้องกัน ผีเสื้อข้าวเปลือกและมอดข้าวเปลือกได้ดี หางไหลมีแนวโน้มในการป้องกันการเข้าท าลายของมอดแป้งได้ ในขณะที่การใช้สารฟอสฟีนรมเมล็ดพันธุ์ข้าว พบว่าสามารถป้องกันผีเสื้อข้าวเปลือก มอดข้าวเปลือก มอดแป้ง และด้วงงวงข้าวได้เพียงแค่ช่วงระยะเวลาหนึ่ง ในการท านายอายุการเก็บรักษา พบว่าช่วงของอุณหภูมิและ ระยะเวลาที่เหมาะสม ส าหรับประเมินอายุการเก็บรักษาเมล็ดพันธุ์ข้าวภายใต้สภาพแวดล้อมของภาคใต้ คือ อุณหภูมิที่ 44 และ46 0 ซ นาน 96 ชม. สามารถน ามาใช้เร่งอายุเพื่อประเมินคุณภาพเมล็ดพันธุ์ได้ โดยเฉพาะที่ อุณหภูมิ 46 0 ซ นาน 96 ชม. น่าจะใช้ท านายค่าความงอกของเมล็ดพันธุ์ข้าวพันธุ์ปทุมธานี 1 ที่เก็บรักษาใน ถุงพลาสติกสานภายใต้สภาพแวดล้อมของภาคใต้ได้นาน 7 เดือน ค าส าคัญ: เมล็ดพันธุ์ข้าว ลักษณะประจ าพันธุ์ข้าว วันปลูก การผลิตเมล็ดพันธุ์ คุณภาพเมล็ดพันธุ์เม็ดดูดความชื้น การ เก็บรักษาเมล็ดพันธุ์สารรมฟอสฟีน พืชสมุนไพร แมลงศัตรูในโรงเก็บ การเร่งอาย

บรรณานุกรม :
อัญชลี ประเสริฐศักดิ์ , พรทิพย์ ถาวงค์ , สุรพล จัตุพร , อรสา วงษ์เกษม , สมมาตร จงวนิช . (2556). การวิจัยและพัฒนาการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตและรักษาคุณภาพเมล็ดพันธุ์ข้าว.
    กรุงเทพมหานคร : กรมการข้าว.
อัญชลี ประเสริฐศักดิ์ , พรทิพย์ ถาวงค์ , สุรพล จัตุพร , อรสา วงษ์เกษม , สมมาตร จงวนิช . 2556. "การวิจัยและพัฒนาการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตและรักษาคุณภาพเมล็ดพันธุ์ข้าว".
    กรุงเทพมหานคร : กรมการข้าว.
อัญชลี ประเสริฐศักดิ์ , พรทิพย์ ถาวงค์ , สุรพล จัตุพร , อรสา วงษ์เกษม , สมมาตร จงวนิช . "การวิจัยและพัฒนาการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตและรักษาคุณภาพเมล็ดพันธุ์ข้าว."
    กรุงเทพมหานคร : กรมการข้าว, 2556. Print.
อัญชลี ประเสริฐศักดิ์ , พรทิพย์ ถาวงค์ , สุรพล จัตุพร , อรสา วงษ์เกษม , สมมาตร จงวนิช . การวิจัยและพัฒนาการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตและรักษาคุณภาพเมล็ดพันธุ์ข้าว. กรุงเทพมหานคร : กรมการข้าว; 2556.