ridm@nrct.go.th   ระบบคลังข้อมูลงานวิจัยไทย   รายการโปรดที่คุณเลือกไว้

โครงการศึกษาวิจัยเรื่องการสังเคราะห์องค์ความรู้จากงานวิจัยเกี่ยวกับการคุ้มครองแรงงานนอกระบบเพื่อการบริหารจัดการแรงงานนอกระบบที่ดีอย่างมีประสิทธิภาพ

หน่วยงาน กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน

รายละเอียด

ชื่อเรื่อง : โครงการศึกษาวิจัยเรื่องการสังเคราะห์องค์ความรู้จากงานวิจัยเกี่ยวกับการคุ้มครองแรงงานนอกระบบเพื่อการบริหารจัดการแรงงานนอกระบบที่ดีอย่างมีประสิทธิภาพ
นักวิจัย : ณัฐพล ลีลาวัฒนานันท์ , วิชัย โถสุวรรณจินดา , จริยาภรณ์ กาญจนาคม , อิสระ อะนา , นิทยา ศรีภิรมย์ , เยาวลักษณ์ คำใส , เชอรี่ ไก่แก้ว , มานะ ทองสีสังฆ์
คำค้น : แรงงานนอกระบบ,การสังเคราะห์งานวิจัย,องค์ความรู้
หน่วยงาน : กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน
ผู้ร่วมงาน : -
ปีพิมพ์ : 2561
อ้างอิง : -
ที่มา : -
ความเชี่ยวชาญ : -
ความสัมพันธ์ : -
ขอบเขตของเนื้อหา : -
บทคัดย่อ/คำอธิบาย :

ในการศึกษาองค์ความรู้จากงานวิจัยเกี่ยวกับแรงงานนอกระบบเพื่อบริหารจัดการแรงงานนอกระบบอย่างมีประสิทธิภาพ ได้ใช้ผลการวิจัยด้านแรงงานนอกระบบของกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน และหน่วยงานอื่นๆรวม 18 เรื่อง รวมทั้งกรณีตัวอย่างการคุ้มครองแรงงานนอกระบบของต่างประเทศ โดยมีวัตถุประสงค์ดังต่อไปนี้ 1.กำหนดคำนิยามแรงงานนอกระบบครอบคลุมทุกกลุ่มอาชีพ 2.จำแนกแรงงานนอกระบบในแต่ละกลุ่มอาชีพให้มีความเหมาะสมต่อการส่งเสริม และขยายความคุ้มครองแรงงานนอกระบบ 3.จัดทำร่างแนวทางการบริหารจัดการแรงงานที่ดีมีประสิทธิภาพ โดยมุ่งเน้นการคุ้มครองและขยายการคุ้มครอง ส่งเสริม และพัฒนาแรงงานนอกระบบ มียุทธศาสตร์ กลยุทธ์ที่ดีเพื่อรองรับในการบริหารจัดการอย่างเหมาะสม 4.ค้นหาประเด็นที่ยังขาดหายจากงานวิจัย เพื่อการค้นคว้าศึกษาวิจัยเพิ่มเติมเกี่ยวกับการคุ้มครองแรงงานนอกระบบ ผลการศึกษามีดังนี้ 1. คำนิยามของ แรงงานนอกระบบ จากงานศึกษาวิจัยเกี่ยวกับแรงงานนอกระบบพบว่าแรงงานนอกระบบครอบคลุมทั้ง 1) กลุ่มที่มีกฎหมายคุ้มครองอยู่แล้วแต่นายจ้างไม่ปฏิบัติตามกฎหมาย ซึ่งมีทั้งที่เจตนาหลีกเลี่ยงกฎหมายและไม่มีศักยภาพในการปฏิบัติตามกฎหมาย เนื่องจากเป็นกิจการในเศรษฐกิจนอกระบบ 2) แรงงานนอกระบบที่ได้รับการคุ้มครองด้อยกว่าแรงงานในระบบ 3) แรงงานที่ยังไม่มีกฎหมายคุ้มครองแรงงานรองรับและ 4) ผู้ประกอบอาชีพอิสระซึ่งรวมถึงนายจ้างในเศรษฐกิจนอกระบบ ผลสรุปจากการศึกษา จึงได้ คำนิยามแรงงานนอกระบบไว้ดังนี้ แรงงานนอกระบบ หมายถึง แรงงานที่ไม่ได้รับการคุ้มครองตามกฎหมายคุ้มครองแรงงานและกฎหมายประกันสังคมทั้งที่อยู่ในเศรษฐกิจในระบบและเศรษฐกิจนอกระบบ และผู้ประกอบอาชีพอิสระ โดยสามารถขยายความคำนิยามแรงงานนอกระบบดังกล่าวข้างต้นได้ดังนี้ แรงงานนอกระบบหมายถึง แรงงานที่ไม่ได้รับการคุ้มครองตามกฎหมายคุ้มครองแรงงานและกฎหมายประกันสังคม ซึ่งครอบคลุมทั้งกลุ่มที่กฎหมายคุ้มครองแรงงานและกฎหมายประกันสังคมไม่ให้การคุ้มครองหรือคุ้มครองไม่ถึง และกลุ่มที่ได้รับการคุ้มครองตามกฎหมายแรงงานและกฎหมายประกันสังคม แต่ในทางปฏิบัติไม่ได้รับการคุ้มครองอันเนื่องจากการขาดประสิทธิภาพในการบังคับใช้กฎหมาย รวมถึงผู้ประกอบอาชีพอิสระที่ไม่มีลูกจ้าง ผู้ประกอบอาชีพที่เป็นธุรกิจขนาดเล็กที่จ้างตนเองและคนในครอบครัวที่ช่วยงาน และผู้ประกอบธุรกิจในเศรษฐกิจนอกระบบ 2. การจำแนกแรงงานนอกระบบในแต่ละกลุ่มอาชีพ ในการศึกษาวิจัยเกี่ยวกับแรงงานนอกระบบของงานศึกษาวิจัยต่างๆ พบว่า ได้แบ่งกลุ่มอาชีพแรงงานนอกระบบตามลักษณะของงานที่แรงงานนอกระบบทำ เช่น อาชีพอิสระ ผู้รับงานไปทำที่บ้าน ผู้รับจ้างทำของรับจ้างตามฤดูกาล ผู้รับจ้างทำงานบ้าน เป็นต้น หรือการแบ่งประเภทตามประเภทธุรกิจ เช่น งานเกษตรงานประมงงานร้านอาหาร งานช่างตัดผม งานช่างเสริมสวย งานสถานบันเทิง เป็นต้น ซึ่งขึ้นอยู่กับมุมมองของผู้วิจัยและการนำการวิจัยไปใช้ประโยชน์ จากการที่แรงงานนอกระบบมีขอบเขตค่อนข้างกว้างและมีความหลากหลาย ขึ้นอยู่กับมุมมองและความสนใจของผู้เกี่ยวข้อง อย่างไรก็ตามผู้วิจัยเห็นว่า เพื่อให้เกิดความชัดเจนในการบริหารจัดการแรงงานนอกระบบให้เป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ ควรแบ่งแรงงานนอกระบบออกเป็น 2 ประเภท 1) แรงงานนอกระบบที่มีผู้ว่าจ้างและผู้รับจ้าง 2) แรงงานนอกระบบที่ไม่มีผู้ว่าจ้างและผู้รับจ้างหรืออีกนัยหนึ่งคืออาชีพอิสระหรือผู้ว่าจ้างตนเอง ในกรณีของแรงงานนอกระบบที่มีผู้ว่าจ้างและผู้รับจ้างนั้น แนวทางการบริหารจัดการควรให้ความสำคัญกับการคุ้มครองแรงงานหรือลูกจ้าง ในขณะที่แรงงานนอกระบบที่ไม่มีผู้ว่าจ้างและผู้รับจ้างหรืออาชีพอิสระนั้น เนื่องจากไม่มีนายจ้างจึงไม่สามารถบังคับให้นายจ้างให้การคุ้มครองได้ ดังนั้นการบริหารแรงงานนอกระบบกลุ่มนี้ควรให้ความสำคัญกับการจัดสวัสดิการทางสังคม การพัฒนาทักษะฝีมือเพื่อเพิ่มรายได้หรือยกระดับสู่แรงงานในระบบ เป็นต้น 3.แนวทางการบริหารแรงงานนอกระบบที่ดีมีประสิทธิภาพ จากการสังเคราะห์องค์ความรู้จากงานวิจัยในด้านการบริหารแรงงานนอกระบบ สามารถสรุปประเด็นที่เกี่ยวกับปัญหาของแรงงานนอกระบบ สวัสดิการที่แรงงานนอกระบบได้รับ สวัสดิการที่แรงงานนอกระบบต้องการ และแนวทางการบริหารแรงงานนอกระบบ ดังนี้ 1) ปัญหาของแรงงานนอกระบบ งานวิจัยต่างๆได้สรุปถึงปัญหาของแรงงานนอกระบบที่สอดคล้องกันว่าค่าตอบแทนต่ำไม่ได้รับการจ้างทำงานอย่างต่อเนื่องไม่ได้รับความเป็นธรรมด้านการจ้างงาน ทำงานหนักไม่ได้รับสวัสดิการไม่มีวันหยุดและลาพักผ่อนปัญหาความไม่ปลอดภัยในการทำงาน และปัญหาจากสภาพแวดล้อมในการทำงานการขาดโอกาสในการพัฒนาทักษะและอาชีพความสามารถเข้าถึงแหล่งทุนในระบบมีจำกัดไม่มีกฎหมายให้ความคุ้มครองและไม่มีการรวมกลุ่มเนื่องจากขาดโอกาสและไม่เห็นความสำคัญ 2) สวัสดิการที่แรงงานนอกระบบได้รับ สวัสดิการที่แรงงานนอกระบบได้รับ ได้แก่การรักษาพยาบาลภายใต้โครงการประกันสุขภาพถ้วนหน้าการให้สินเชื่อผ่านกองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองการพัฒนาฝีมือแรงงานตามพ.ร.บ. ส่งเสริมการพัฒนาฝีมือแรงงานพ.ศ. 2545 การดำเนินงานตามระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการพัฒนาแรงงานและประสานงานการฝึกอาชีพแห่งชาติพ.ศ. 2552 เบี้ยยังชีพสำหรับผู้สูงอายุการขยายขอบเขตประกันสังคมมาตรา 40 (ซึ่งรวมบำนาญชราภาพด้วย)เงินช่วยเหลือผู้มีรายได้น้อยผ่านบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ เป็นต้น 3) สวัสดิการที่แรงงานนอกระบบต้องการ แรงงานนอกระบบมีความต้องการสวัสดิการที่มีความจำเป็นเร่งด่วน 5อันดับ คือ 1) การรักษาพยาบาลกรณีเจ็บป่วยบุคคล/ครอบครัวและเงินชดเชยการขาดรายได้กรณีเจ็บป่วย 2) การให้บริการเงินกู้ฉุกเฉินแก่แรงงานนอกระบบ3) การออมทรัพย์กรณีบำนาญให้แก่แรงงานนอกระบบ 4) ผลประโยชน์ค่าตอบแทน/การประกันรายได้ขั้นต่ำและผลประโยชน์ทดแทนกรณีทุพพลภาพและ 5) การประกันอุบัติเหตุ/การประกันภัยแก่แรงงานนอกระบบ นอกจากนี้มีความต้องการการออมผ่านระบบประกันสังคมรวมถึงสวัสดิการทางสังคม และการประกันสุขภาพในระยะยาว รวมถึงการเข้าถึงบริการด้านสาธารณสุขของรัฐ 4) การบริหารแรงงานนอกระบบ งานวิจัยหลายเรื่องได้เสนอให้มีหน่วยงานรับผิดชอบในการบริหารแรงงานนอกระบบโดยตรง เช่น คณะกรรมการบริหารจัดการแรงงานนอกระบบในการวางแผนแก้ไขปัญหาแรงงานนอกระบบ คณะกรรมการแรงงานอิสระแห่งชาติ (ค.ร.อ.) เพื่อพัฒนาสวัสดิการแรงงานอิสระทั้งในระดับท้องถิ่นจังหวัดและระดับประเทศนอกจากนี้ยังมีข้อเสนอการบริหารจัดการแรงงานนอกระบบแต่ละกลุ่ม ได้แก่ การจัดตั้ง คณะกรรมการส่งเสริมและพัฒนาผู้รับงานไปทำที่บ้านการจัดตั้งคณะกรรมการคุ้มครองแรงงานในสถานบริการ และการเสนอให้มีคณะกรรมการเกษตรพันธะสัญญา เพื่อทำหน้าที่เสนอแนะเชิงนโยบาย และการออกประกาศ กฎระเบียบที่เกี่ยวข้องและควรส่งเสริมให้มีการจัดตั้งองค์การของแรงงานนอกระบบเพื่อการช่วยเหลือซึ่งกันและกัน และเป็นศูนย์กลางในการประสานความร่วมมือกับหน่วยราชการต่างๆที่เกี่ยวข้อง 5) ประเด็นสำคัญอื่นๆที่สำคัญและเป็นประโยชน์ต่อการจัดทำแนวทางการบริหารจัดการแรงงานที่มีประสิทธิภาพ ในฐานะที่ประเทศไทยเป็นสมาชิกอาเซียน การกำหนดแนวทาง การบริหารแรงงานจึงต้อง สอดคล้องกับมาตรฐานกลางคุ้มครองแรงงานอาเซียน และมีการนำมาตรฐานกลางอาเซียนไปปฏิบัติได้อย่างมีประสิทธิภาพและในฐานะสมาชิกองค์การแรงงานระหว่างประเทศ ประเทศไทยก็ต้องมีการปฏิบัติตามอนุสัญญาและข้อแนะที่เกี่ยวข้องกับแรงงานนอกระบบฉบับต่างๆด้วย โดยเฉพาะการสร้างความเท่าเทียมด้านเศรษฐกิจและความเท่าเทียมทางสังคมของแรงงานนอกระบบกับแรงงานกลุ่มอื่นในสังคม ทั้งนี้กระทรวงแรงงานในฐานะหน่วยงานหลักในการกำกับดูแลด้านแรงงานควรมีมาตรการในการดำเนินการเพื่อตอบสนองความต้องการสวัสดิการของแรงงานนอกระบบทั้งในมิติด้านการคุ้มครอง(ด้านการคุ้มครองในกฎหมายฉบับต่างๆ)มิติด้านเศรษฐกิจ (ด้านการมีงานทำและการมีรายได้) มิติด้านสังคมสาธารณสุขและการศึกษา (ความมั่นคงทางสังคมด้านที่อยู่อาศัยด้านการศึกษาและด้านสุขภาพอนามัย) และมิติการเมืองและการเปลี่ยนแปลงของโลกสมัยใหม่ (ด้านบริการสังคมและด้านนันทนาการ) นอกจากนี้กระทรวงแรงงานต้องมีนโยบายเชิงรุกในการดำเนินการสอดส่องดูแลแรงงานนอกระบบให้ได้รับความเป็นธรรมจากผู้ว่าจ้างให้ความรู้และความช่วยเหลือทางกฎหมายแก่แรงงานนอกระบบรวมถึงพัฒนาระบบการคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของแรงงานนอกระบบให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น สำหรับการคุ้มครองแรงงานนอกระบบในแต่ละกลุ่มนั้น ต้องมีการคุ้มครองที่สอดคล้องกับความต้องการของแรงงานนอกระบบแต่ละกลุ่ม โดยเน้นการคุ้มครองในเรื่องสภาพการจ้างการทำงาน สภาพแวดล้อมในการทำงาน ค่าตอบแทนและรายได้ สวัสดิการและสิทธิประโยชน์จากการทำงาน 6) แนวทางการบริหารแรงงานนอกระบบที่ดีมีประสิทธิภาพ ภายใต้แนวทางการบริหารแรงงานนอกระบบที่ดีมีประสิทธิภาพนี้ 6.1) แนวทางการบริหารแรงงานนอกระบบกลุ่มที่ได้รับการคุ้มครองตามกฎหมายคุ้มครองแรงงาน แต่ในทางปฏิบัติไม่ได้รับการคุ้มครองอันเนื่องมาจากการขาดประสิทธิภาพในการบังคับใช้กฎหมายมีดังนี้เพิ่มประสิทธิภาพการตรวจแรงงานแก้ไขกฎหมายเพื่อเพิ่มโทษผู้กระทำความผิดการบูรณาการกับหน่วยงานที่มีภารกิจเกี่ยวข้อง สร้างความร่วมมือกับเครือข่ายต่างๆ ในระดับพื้นที่ในการรายงานสถานการณ์แรงงานในระดับพื้นที่ สร้างความรู้ความเข้าใจแก่ผู้ประกอบการในด้านกฎหมายคุ้มครองแรงงานและกฎหมายประกันสังคมโดยใช้สื่อและมาตรการจูงใจต่างๆ ให้ความรู้แก่แรงงานในส่วนที่เกี่ยวข้องกับกฎหมายคุ้มครองแรงงานและกฎหมายประกันสังคมผ่านสื่อต่างๆ เพื่อให้ลูกจ้างรักษาสิทธิ์ ของตนเองพัฒนาแอพพลิเคชั่นสำหรับให้แรงงานร้องเรียนการไม่ปฏิบัติตามกฎหมายคุ้มครองแรงงานและกฎหมายประกันสังคมของนายจ้าง และปรับปรุงสิทธิประโยชน์ด้านการประกันสังคม (มาตรา 40) เพื่อจูงใจให้แรงงานนอกระบบเข้าระบบประกันสังคม รวมทั้งร่วมมือกับเครือข่ายแรงงานนอกระบบในการประชาสัมพันธ์เพื่อให้แรงงานนอกระบบในเครือข่ายสมัครเข้าประกันสังคม 6.2) ส่วนแรงงานรับจ้างหรือแรงงานอิสระกลุ่มที่ไม่ได้รับการคุ้มครองตามกฎหมายคุ้มครองแรงงาน มีแนวทางการดำเนินการโดยการปรับปรุงกฎหมาย/ออกกฎหมายเพื่อให้ความคุ้มครอง/เพิ่มความคุ้มครองแรงงานนอกระบบเฉพาะกลุ่มเพื่อให้เกิดความเป็นธรรมในด้านการจ่ายค่าจ้างและได้รับการคุ้มครองด้านสวัสดิการตามความเหมาะสมของการจ้างในแต่ละรูปแบบ โดยกฎหมายที่ออกให้ครอบคุมด้านสภาพการจ้าง การทำสัญญาจ้าง การจ่ายค่าจ้าง สวัสดิการ ความปลอดภัยและอาชีวอนามัย การฝึกอบรมและพัฒนาแรงงาน และการรายงานการจ้างแรงงาน ทั้งนี้ในการออกกฎหมายดังกล่าวอาจพิจารณาออกเป็นกฎหมายคุ้มครองแรงงานนอกระบบ และให้สามารถออกกฎกระทรวงคุ้มครองแรงงานนอกระบบแต่ละประเภทให้แตกต่างได้ตามลักษณะของแรงงานนอกระบบแต่ละประเภท นอกจากนี้ ควรมีการส่งเสริมการพัฒนาฝีมือแรงงานนอระบบทั้ง 2 กลุ่มเพื่อให้สามารถยกระดับเข้าสู่แรงงานในระบบเช่นการจัดอบรมเพื่อพัฒนาฝีมือแรงงานให้กับแรงงานนอกระบบ การอบรมให้ความรู้ด้านอาชีพเพื่อสร้างโอกาส ในการเพิ่มรายได้การจัดหาสถานที่และแหล่งเงินทุนอัตราดอกเบี้ยต่ำหรือไม่ต้องเสียดอกเบี้ยการส่งเสริมและสนับสนุนให้แรงงานนอกระบบมีโอกาสได้รับการศึกษาสูงขึ้นเพื่อให้แรงงานนอกระบบสามารถมีรายได้สูงขึ้นหรือเข้าสู่แรงงานในระบบการส่งเสริมให้รวมกลุ่มเพื่อการช่วยเหลือซึ่งกันและกัน เพื่อให้เกิดอำนาจต่อรองและร่วมมือกับภาครัฐในการพัฒนา การส่งเสริมให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เข้ามาร่วมบริหารจัดการ การจดทะเบียนผู้ประกอบอาชีพอิสระ เพื่อเป็นฐานข้อมูลในการบริหารจัดการและการพัฒนา การส่งเสริมให้แรงงานนอกระบบเข้าสู่ประกันสังคมสำหรับผู้ประกอบอาชีพอิสระตาม มาตรา 40 เป็นต้น 4. การค้นหาประเด็นที่ขาดหายจากงานวิจัยเพื่อการค้นคว้าศึกษาวิจัยเพิ่มเติมเกี่ยวกับการคุ้มครองแรงงานนอกระบบ 1) ศึกษาวิจัยเพื่อให้ทราบถึงสถานการณ์แรงงานนอกระบบที่สำคัญๆ ในปัจจุบัน เช่น แรงงานในงานเกษตรกรรม แรงงานรับงานไปทำที่บ้าน คนทำงานบ้าน แรงงานในสถานประกอบการขนาดเล็กในเศรษฐกิจนอกระบบ ผู้ประกอบอาชีพอิสระ แรงงานทำงานบางเวลา (Part-time worker) เกษตรพันธะสัญญา แรงงานที่ยืดหยุ่นเวลาและสถานที่ทำงาน โดยประเด็นการศึกษา เช่น สภาพการจ้าง การทำสัญญาจ้าง การจ่ายค่าจ้าง วันหยุด เวลาทำงาน สภาพแวดล้อมการทำงานและอาชีวอนามัย สวัสดิการแรงงานที่ได้รับ สวัสดิการแรงงานที่ต้องการ ปัญหาอุปสรรคในการทำงาน ข้อมูลทั่วไปของแรงงาน สถานะทางเศรษฐกิจ กฎหมายและแนวทาง การคุ้มครองแรงงานในต่างประเทศ เป็นต้น 2) ศึกษาวิจัยเพื่อรวบรวมข้อมูลแรงงานนอกระบบทุกประเภท พร้อมทั้งจัดทำเป็นฐานข้อมูลเพื่อให้หน่วยงานต่างๆ สามารถนำไปใช้ประโยชน์ ทั้งนี้อาจดำเนินการในบางประเภทแรงงานนอกระบบเพื่อเป็นการนำร่องก่อน เช่น แรงงานรับงานไปทำที่บ้าน คนทำงานบ้าน แรงงานที่เป็นลูกจ้างหน่วยงานภาครัฐ เป็นต้น แล้วจึงขยายไปให้ครบทุกประเภทแรงงานนอกระบบ 3) ศึกษาวิจัยรูปแบบแนวทางการสร้างความเข้มแข็งในการรวมกลุ่มของแรงงานนอกระบบ ทั้งในประเทศไทยและต่างประเทศ เพื่อนำมาพัฒนาเป็นต้นแบบในการรวมกลุ่มของแรงงานนอกระบบในประเทศไทย รวมทั้งสำหรับจัดทำหลักสูตร และคู่มือการสร้างความเข้มแข็งให้แก่กลุ่มหรือเครือข่ายแรงงานนอกระบบ 4) ศึกษาวิจัยความสำคัญของแรงงานนอกระบบต่อระบบเศรษฐกิจไทย และบทบาทของแรงงานนอกระบบต่อความสงบสุขของสังคม 5) ศึกษาวิจัยการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมด้านการจ้างงานของนายจ้างและการทำงานของลูกจ้างในปัจจุบัน และศึกษาแนวทางการปรับปรุงกฎหมาย ในต่างประเทศที่เกี่ยวข้องการการเปลี่ยนแปลงดังกล่าว เพื่อให้สามารถนำมาใช้เป็นข้อมูลในการปรับปรุงพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ.2541 และออกกฎหมายคุ้มครองแรงงานใหม่ๆ ที่เหมาะสม

บรรณานุกรม :
ณัฐพล ลีลาวัฒนานันท์ , วิชัย โถสุวรรณจินดา , จริยาภรณ์ กาญจนาคม , อิสระ อะนา , นิทยา ศรีภิรมย์ , เยาวลักษณ์ คำใส , เชอรี่ ไก่แก้ว , มานะ ทองสีสังฆ์ . (2561). โครงการศึกษาวิจัยเรื่องการสังเคราะห์องค์ความรู้จากงานวิจัยเกี่ยวกับการคุ้มครองแรงงานนอกระบบเพื่อการบริหารจัดการแรงงานนอกระบบที่ดีอย่างมีประสิทธิภาพ.
    กรุงเทพมหานคร : กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน.
ณัฐพล ลีลาวัฒนานันท์ , วิชัย โถสุวรรณจินดา , จริยาภรณ์ กาญจนาคม , อิสระ อะนา , นิทยา ศรีภิรมย์ , เยาวลักษณ์ คำใส , เชอรี่ ไก่แก้ว , มานะ ทองสีสังฆ์ . 2561. "โครงการศึกษาวิจัยเรื่องการสังเคราะห์องค์ความรู้จากงานวิจัยเกี่ยวกับการคุ้มครองแรงงานนอกระบบเพื่อการบริหารจัดการแรงงานนอกระบบที่ดีอย่างมีประสิทธิภาพ".
    กรุงเทพมหานคร : กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน.
ณัฐพล ลีลาวัฒนานันท์ , วิชัย โถสุวรรณจินดา , จริยาภรณ์ กาญจนาคม , อิสระ อะนา , นิทยา ศรีภิรมย์ , เยาวลักษณ์ คำใส , เชอรี่ ไก่แก้ว , มานะ ทองสีสังฆ์ . "โครงการศึกษาวิจัยเรื่องการสังเคราะห์องค์ความรู้จากงานวิจัยเกี่ยวกับการคุ้มครองแรงงานนอกระบบเพื่อการบริหารจัดการแรงงานนอกระบบที่ดีอย่างมีประสิทธิภาพ."
    กรุงเทพมหานคร : กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน, 2561. Print.
ณัฐพล ลีลาวัฒนานันท์ , วิชัย โถสุวรรณจินดา , จริยาภรณ์ กาญจนาคม , อิสระ อะนา , นิทยา ศรีภิรมย์ , เยาวลักษณ์ คำใส , เชอรี่ ไก่แก้ว , มานะ ทองสีสังฆ์ . โครงการศึกษาวิจัยเรื่องการสังเคราะห์องค์ความรู้จากงานวิจัยเกี่ยวกับการคุ้มครองแรงงานนอกระบบเพื่อการบริหารจัดการแรงงานนอกระบบที่ดีอย่างมีประสิทธิภาพ. กรุงเทพมหานคร : กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน; 2561.